ՀՆԱ-ն մեկ շնչի հաշվով 2016թ-ին (հզ դոլ.) Հայաստանում 3.6, Վրաստանում 3.9, Ադրբեջանում 6.7
Գործարար միջավայրի բարենպաստությամբ (աշխարհում կարգը) Վրաստանը 16-րդ, Հայաստանը 38-րդ, Ադրբեջանը 65-րդ
Կոռումպացվածությամբ (աշխարհում կարգը) Վրաստանը 48-րդ, Հայաստանը 95-րդ, Ադրբեջանը 119-րդ
5.5մլն զբոսաշրջիկ 2014թ-ին այցելել է Վրաստան, Ադրբեջան 2.2մլն, Հայաստան 1.2մլն
Տնտեսական ազատությամբ (աշխարհում կարգը) Վրաստանը 23-րդ, Հայաստանը 54-րդ, Ադրբեջանը 91-րդ
Մրցունակությամբ (աշխարհում կարգը) Ադրբեջանը 37-րդ, Վրաստանը 59-րդ, Հայաստանը 79-րդ
Արտահանման կշիռը ՀՆԱ-ում 2015թ-ին Հայաստանում 30%, Վրաստանում 45%, Ադրբեջանում 38%
ՀՆԱ-ի աճը 2015թ-ին Հայաստանում 3%, Վրաստանում 2.8%, Ադրբեջանում 1.1%
               

Նոյ. 5, 2018

4-րդ կուրսի հարգելի ուսանողներ, եթե հայտնաբերեք, որ ավելի ցածր եք ստացել, քան արտագրել եք, ապա պատճառն այն է, որ Ձեր արտագրությունը բացահայտվել է։

Հարգելի, սիրելի արտագրողներ, եթե Ձեզ կվրդովեցնի այն, որ Դուք, չնայած արտագրելուն, դրական գնահատական եք ստացել, ապա ես Ձեր վրդովմունքին ըմբռնումով կմոտենամ և գնահատականը կիջեցնեմ զրո։ Հարգում եմ Ձեր ազնվությունը։

Հոկտ. 25, 2018

4-րդ կուրսի հարգելի ուսանողներ, հիշեցնում եմ, որ շաբաթ օրը Դուք դաս ունեք, և դա ևս մեկ հնարավորություն է՝ դասընթացի թեմաներին առնչվող Ձեզ հետաքրքրող հարցերը պարզաբանելու։

Հարգելի «ստրատեգիական սովորող» ուսանողներ, հայտնի չէ, թե Դուք ինչ գնահատական կստանաք, եթե սովորեք դասընթացի թեմաների կեսը։ Կեսը սովորելու դեպքում պարտադիր չէ, որ ստանաք 10-ից 5 բալ։ Տեսականում հնարավոր է, որ 5-ից բարձր գնահատական ստանաք, թեպետ ավելի հավանական է, որ 5-ից ցածր գնահատական ստանաք։ Սակայն միարժեք է, որ Դուք կստանաք հնարավոր առավելագույն միավորներ, եթե սովորեք ամբողջը։

Սույն դասընթացի առումով սովորել նշանակում է կարդալ, կարդացածը հասկանալ և կարողանալ վերարտադրել։

Իսկ առաջին ընթացիկ քննության հարցաշարը սա է:

Հոկտ. 1, 2018

3-րդ կուրսի հարգելի ուսանողներ, հնարավոր է, որ կատարեմ բացակայությունների գրանցում։

Սեպտ. 27, 2018

4-րդ կուրսի հարգելի ուսանողներ, Հեքշեր-Օհլին-Վանեկի մոդելը և Լեոնտևի պարադոքսի Լիմերի մեկնաբանությունը նկարագրել եմ 11-րգ գլխի երկրորդ մասում։

Ինչ վերաբերում է ինկոթերմսի և միջազգային վճարումների նյութերը բեռնելու հնարավորությանը, ապա դա ցավոք չեմ կարող հնարավոր դարձնել, որպեսզի քննության անվտանգությունը էլ ավելի չնվազի։

Սեպտ. 20, 2018

4-րդ կուրսի հարգելի ուսանողներ, այսօրվա դասախոսության հարակից նյութը սա է Միջազգային վճարումներ։

Սեպտ. 6, 2018

4-րդ կուրսի հարգելի ուսանողներ, այսօրվա դասախոսության հարակից նյութը սա է Incoterms 2010։

Ինկոթերմս. ու՞մ է այն անհրաժեշտ

Ինկոթերմսի իմացությունն անհրաժեշտ է նրանց, ովքեր ներգրավված են միջազգային առևտրում կամ որևէ կերպ առնչվում են միջազգային առևտրի կազմակերպմանը։

Գործարար պրակտիկայում ընդունված է, որ ապրանքների միջազգային առևտրի պայմանագրերում վաճառքի պայմանները նշվեն ինկոթերմսով։ Շեշտեմ՝ ինկոթերմսի կիրառությունը ոչ թե օրենքի պահանջ է, այլ գործարար պրակտիկայի արդյունք։ Ու թեպետ ոչ ոք պարտավոր չէ այն կիրառել, բայց գործարքների բացարձակ մեծամասնությունում այն փաստացի կիրառվում է։

Հետևաբար՝ ապրանքների առևտրով զբաղվող անձիք (օրինակ՝ արտահանում կամ ներմուծում իրականացնող ընկերության տնօրենը և նրա համապատասխան աշխատակիցները) անհրաժեշտ է, որ հստակ պատկերացնեն Ինկոթերմսի պայմանների բովանդակությունը և դրանց տարբերությունները («անհրաժեշտ» է իրենց շահի տեսանկյունից, եթե չեն ուզում իմանալ կամ սովորել, քավ լիցի. բոլորը, այդ թվում՝ բոլոր ուսանողները, չիմանալու կամ չսովորելու լիակատար իրավունք ունեն)։

Ինկոթերմսի իմացությունը պարտադիր է նաև բանկային ոլորտի այն մասնագետների համար, ովքեր առնչվում են միջազգային առևտրին, օրինակ՝ մասնագիտացած են բանկային ակրեդիտիվների ոլորտում («պարտադիր» է դարձյալ իրենց շահի տեսանկյունից, քանի որ հակառակ դեպքում իրենց պարզապես աշխատանքի չեն ընդունի կամ կհեռացնեն, եթե իհարկե կաշառքով կամ ԽԾԲ-ով չեն ընդունվել)։

Ինկոթերմսի իմացությունն անհրաժեշտ է նաև այն տնտեսական հետազոտողներին, ովքեր ցանկանում են ընկալել, թե օրինակ՝ ապրանքների ներմուծման ցուցանիշն ինչո՞ւ է վճարային հաշվեկշռի վիճակագրությունում (ՎՀՎ) և արտաքին առևտրի վիճակագրությունում (ԱԱՎ) տարբերվում։

Օրինակ՝ 2017թ-ին ըստ ՎՀՎ-ի՝ Հայաստան ապրանքների ներմուծումը կազմել է 3.77 մլրդ դոլ., իսկ ըստ ԱԱՎ-ի՝ ապրանքների ներմուծումը կազմել է 4.18 մլրդ դոլ.։ Ինչո՞վ է պայմանավորված շուրջ 400 մլն դոլ. տարբերությունը։ Հարցի պատասխանն իմանալու տարբերակներից մեկը հաջորդ հինգշաբթի դասի գալն է։

Ինկոթերմս. ին՞չ է այն

Ինկոթերմսի նպատակն է հստակեցնել, թե միջազգային առևտրում ապրանքների տրանսպորտային տեղափոխման շղթայի յուրաքանչյուր փուլում գնորդը, թե վաճառողն է կրում ապրանքների կորստի կամ փչացման ռիսկը, կամ տրանսպորտային տեղափոխման ծախսը և մաքսային ձևակերպումները կատարելու պարտականությունը։



Ապրիլի 20, 2018. ՉԱՐԵՆՑԻ պատգամը.

                                                                 ՊԱՏԳԱՄ 
                                                 

Նոր լույս ծագեց աշխարհին.

Ո՞վ այդ արևը բերեց:–

Ահա վոսկյա մի արև՝

Ճառագումով իր հրե՝

Այգաբացի պուրպուրե

Նժույգների վրա հեց՝

Նոր աշխարհին ու մարդուն

Հղում ե լույս զվարթուն:

Նոր աշխարհին ու մարդուն

Ո՞վ բերեց լույսն այս արթուն:

Ո՜, ո՞ւմ ձեռքով վառվեց, ո՞ւմ

Հրակարմիր, հրավարս,

Ադամանդյա լույսը այս:–

Կքած կյանքի բեռի տակ,

Խոր գերության ընդերքում,

                                                   Իմաստության մի գետակ
                                                   Հիմարության համերգում –
                                                   Քանի՜ տարի, քանի՜ դար
                                                   Վկայեցիր անհերքում…
 
                                                   Ափերին այն խավարտչին,
                                                   Ուր հայրենիքն եր մեր հին, –
                                                   Չկա՞ր արդյոք գետ մի հորդ,
                                                   Վոր գերության անհաղորդ՝
                                                    Լուրթ՝ հոսելով դարից-դար՝
                                                    Մթության մեջ այն համառ
                                                    Այս այգաբացն եր կրում,
                                                    Հո՜ւր այգաբացն այս հեռու՝
                                                    Հնուց պահած իր ջրում
                                                    Ո՜, ըղձական այս հեռուն…
                                                    Կքած կյանքի բեռի տակ՝
                                                    Վոգի՜ անկոր, հո՜ւր գետակ…
 
                                                     Ահա վառվում ե մեր նոր
                                                     Հաղթանակի լույսը բորբ.
                                                     Լվանում ե նա հիմա
                                                     Վառվող վոգին մեր անմահ,
                                                     Չքնաղ արև՛ն այդ արի,
                                                     Վառված հրով աշխարհի…
                                                     Չկա՜ ուրիշ արև ե՛լ.
                                                     Նա՛ յե միայն, վոր դարեր
                                                     Անմար՝ պիտի արևե՛…
 
                                                     Լույսով վառված սակայն այդ՝
                                                     Նժարներից հիմա մենք
                                                     Հիմարությամբ չթափենք
                                                     Իմաստությունն այն արար. –
                                                     Մեր անցյալի խորամիտ
                                                     Ե՛ջն այն արդար ու ռամիկ՝
                                                     Մեծահանճար ու վարար…
                                

Պատգամը հրապարակել եմ չարենցյան ուղղագրությամբ.




«Արժութային քաղաքականություն» դասընթացի 2018թ-ի հունիսի 19-ի քննության հարցաշար

Հեռակա ուսուցմամբ ուսանողների համար

  1. Արտարժույթի գլոբալ շուկան (գլուխ 16):
  2. Սփոթ և ֆորվարդ արտարժութային գործարքները (գլուխ 16):
  3. Ֆորվարդ և սփոթ դրույքների առնչությունը (գլուխ 16):
  4. Ֆորվարդ դրույքը և արբիտրաժը (գլուխ 16):
  5. Արտարժութային և արժութային սվոփ գործարքները (գլուխ 16):
  6. արժութային օպցիոն գործարքը (գլուխ 16):
  7. Իրական և փաստացի փոխարժեքները (գլուխ 16):
  8. Փոխարժեքը և ակտիվների առևտուրը (գլուխ 18):
  9. Գնողունակության համարժեքությունը (գլուխ 18):
  10. Բալասսա-Սամյուելսոնի մոդելը (գլուխ 18):
  11. Ճկուն գների մոնետար մոդելը (գլուխ 18):



«Միջազգային կապիտալի միգրացիա» դասընթացի 2018թ-ի հունիսի 16-ի քննության հարցաշար

Հեռակա ուսուցմամբ ուսանողների համար

  1. Արտապատվիրման տնտեսագիտության հիմունքները։
  2. Արտապատվիրման ազդեցությունը երկրի բարեկեցության վրա։
  3. Կապիտալի հոսքերի և երկրի արտաքին հարստության առնչությունը։
  4. Ընթացիկ հաշվի միջժամանակային մոդելի հիմունքները։
  5. Կապիտալի միջազգային հոսքի և սպառման միջժամանակային հարթեցման առնչությունը։
  6. Ընթացիկ հաշվի և կապիտաի հոսքերի առնչությունը վարկատու և վարկառու երկրներում։
  7. Բաց և փակ տնտեսությունների հավասարակշռությունների համադրումը վարկատու և վարկառու երկրների տեսանկյունից։
  8. Տոկոսադրույքի աճի և ապագա սպառման վերարժևորման ազդեցությունը ընթացիկ հաշվի և արտաքին պարտքի վրա։
  9. Եկամտի աճի ազդեցությունը ընթացիկ հաշվի և արտաքին պարտքի վրա։
  10. Կառավարության ծախսերի ազդեցությունը ընթացիկ հաշվի միջժամանակային մեծության վրա։
  11. Կապիտալի շարժի ազդեցությունը համաշխարհային տնտեսությունում արտադրության ու եկամուտների բաշխման վրա։
  12. Կապիտալի հարկման ազդեցությունը կապիտալի համաշխարհային շարժի ու եկամուտների բաշխման վրա։
  13. Արտադրության և ներդրումների ազդեցությունը կապիտալի հոսքերի ու ընթացիկ հաշվի միջժամանակային մեծության վրա։
  14. Կապիտալի հոսքի և ընթացիկ հաշվի հաշվեկշռի վերլուծությունը հումք արտահանող երկրների օրինակով։
  15. Համաշխարհային տնտեսությունում օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների հոսքի վերլուծությունը (էջ 232-237)։
  16. Կապիտալի միջազգային հոսքը պայմանավորող գործոնները (էջ 237-244)։
  17. Հյուրընկալ երկրի տեսանկյունից օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների պոտենցիալ առավելությունները և թերությունները (էջ 244-247)։



«Արտաքին առևտրատնտեսական կապեր» դասընթացի հարցաշար

Վերջնական տարբերակ (հեռակա ուսուցմամբ ուսանողների համար)

  1. Մաքսային միությունների ազդեցությունն անդամ երկրների բարեկեցության վրա [տնտեսական ինտեգրման մակարդակները (էջ 1-2), բարեկեցության վրա մաքսային միության ազդեցությունը (էջ 2), իրավիճակ 4 (էջ 12-14)]։
  2. Կառավարության հարկային քաղաքականությունն իբրև արտաքին առևտուրը պայմանավորող գործոն (սպառման հարկում և արտադրության հարկում) [էջ 1-6]։
  3. Ձեռնարկությունների հավասարակշիռ թիվը մոնոպոլիստական մրցակցության շուկայում [էջ 1-5]։
  4. Առևտրի ազատականացման ազդեցությունը մոնոպոլիստական մրցակցության շուկայի հավասարակշռության վրա [էջ 5-7]։
  5. Ծավալի աճող էֆեկտը և համեմատական առավելությունը [էջ 7-8]։
  6. Ավտարկիայի ու ազատ առևտրի կարճատև և երկարատև հավասարակշռությունների գրաֆիկական վերլուծությունը մոնոպոլիստական մրցակցության շուկայում։
  7. Ծավալի արտաքին էֆեկտը և արտադրության համաշխարհային տեղաբաշխումը։
  8. Մաքսատուրքի և քվոտայի ազդեցությունը տեղական մենաշնորհի դեպքում։
  9. Մաքսատուրքի ազդեցությունը օտարերկրյա մենաշնորհի դեպքում։
  10. Գնագցում իրագործող օտարերկրյա մենաշնորհը և հակագնագցումային մաքսատուրքը։
  11. Տնտեսության նորակազմ ճյուղի պաշտպանության հիմունքները։
  12. Արտաքին առևտուրը, երբ ձեռնարկությունները հետերոգեն են։



Դեկտ. 27, 2017

Բանավոր քննությունը ճշմարտության պահ է։ Այն բացահայտում է գիտելիքների իրական իմացությունը։

Հարգելի ուսանողներ, առաջարկում եմ եզրափակիչ քննությանը պատրաստվել պատասխանատվության գիտակցումով։


Դեկտ. 26, 2017

Հարգելի ուսանողներ, առաջարկում եմ եզրափակիչ քննությանը պատրաստվել ամենայն լրջությամբ։

Հարց 18. Փոխարժեքի որոշումը։ Անհրաժեշտ է սովորել 18-րդ գլխի «Փոխարժեքը և ակտիվների առևտուրը» և «Գնողունակության համարժեքությունը» բաժինները. էջ 282-293:

Հարց 10. Լեոնտևի պարադոքսը։ Անհրաժեշտ է սովորել 11-րդ գլխի սկզբից մինչև «Հեքշեր-Օհլին-Վանեկի մոդել» բաժինը` առանց կարմիր գույնով նշված հատվածների. էջ 148-158:


Դեկտ. 25, 2017

Հարգելի ուսանողներ, Ձեր ուշադրությանն եմ ներկայացնում եզրափակիչ քննության հարցաշարը։


Դեկտ. 22, 2017

«Կառավարում» մասնագիտության հարգելի ուսանողներ, առաջարկում եմ առաջիկա միջանկյալին պատրաստվել ամենայն լրջությամբ։

«Տնտեսագիտություն» մասնագիտության 3-րդ հոսքի հարգելի ուսանողներ, առաջարկում եմ առաջիկա քննությանը պատրաստվել ամենայն լրջությամբ։ Եթե նույնիսկ Ձեզ մնացել է 1 բալ, որպեսզի ստանաք անցողիկ գնահատական, ապա բանավոր քննությանն անհրաժեշտ է առնվազն նվազագույն չափով պատրաստվել։

Այս դասընթացի առումով տերմիններն ունեն հետևյալ իմաստները։

Բանավոր քննությանը նվազագույն չափով պատրաստվել նշանակում է կարդալ քննությունում ներառված նյութերի գերակշիռ մասը և հիմնականում հասկանալ։ Սա համապատասխանում է 1-ից 2 բալ գնահատականին։

Բանավոր քննությանը լավ պատրաստվել նշանակում է կարդալ քննությունում ներառված բոլոր նյութերը, հիմնականում հասկանալ և հիմնականում կարողանալ վերարտադրել։ Սա համապատասխանում է 3-ից 7 բալ գնահատականին։

Բանավոր քննությանը գերազանց պատրաստվել նշանակում է կարդալ քննությունում ներառված բոլոր նյութերը, լիովին հասկանալ և լիովին կարողանալ վերարտադրել։ Սա համապատասխանում է 8-ից 10 բալ գնահատականին։

Հասկանալ նշանակում է համապատասխան թեման կարողանալ մեկնաբանել կամ հիմնավորել։

Վերարտադրել նշանակում է համապատասխան թեման ներկայացնել առանց հուշող կամ օգնող նյութեր կիրառելու։

Դեկտ. 19, 2017

Հարցաշարի վերջնական տարբերակը

Հարգելի ուսանողներ, Ձեր ուշադրությանն եմ ներկայացնում երկրորդ ընթացիկ քննության հարցաշարի վերջնական տարբերակը։

Այսօր մի շարք ուսանողներ հարցադրումներ էին կատարում ներառված թեմաների վերաբերյալ։ Այդ պատճառով պարզաբանում եմ.

Դրույթ առաջին։ 2-րդ ընթացիկ քննությունը ներառելու է 12-րդ, 14-րդ, 15-րդ, 16-րդ, 17-րդ գլուխները։

Դրույթ երկրորդ։ 2-րդ ընթացիկ քննությունը չի ներառելու այդ գլուխների որոշ հատվածներ (դրանք նշված են ուղեցույցում)

Հետևություն։ 2-րդ ընթացիկ քննությունը ներառելու է 12-րդ, 14-րդ, 15-րդ, 16-րդ, 17-րդ գլուխների ԲՈԼՈՐ այն հատվածները, որոնք նշված չեն, որ չեն ներառվելու։

Այս տրամաբանությունը մարդկությանը հոգեհարազատ է սկսած առնվազն Արիստոտելից։

Բոլորիդ հաջող քննություններ եմ մաղթում։


Դեկտ. 16, 2017

Ռուսաստանի նորագույն պատմության մեջ առաջին անգամ երեկ նախարարը դատապարտվեց ազատազրկման կաշառք վերցնելու համար։

Դատապարտյալը Ալեքսեյ Ուլյուկայեվն է՝ տնտեսական զարգացման նախկին նախարարը։ Դատարանի որոշմամբ նա մեղավոր ճանաչվեց և 8 տարվա ազատազրկման ու 2.2 մլն դոլ. տուգանքի դատապարտվեց «Ռոսնեֆտի» գործադիր տնօրեն Իգոր Սեչինից 2 մլն դոլ. կաշառք պահանջելու և ստանալու համար։

Սեչինը Ռուսաստանի ամենաազդեցիկ մարդկանցից է։ Իր ստվերային ազդեցությամբ նա համարվում է Ռուսաստանում երկրորդ մարդը՝ Պուտինից հետո։

Եթե Ուլյուկայեվն իսկապես նման արարք է կատարել, ապա նրան անհրաժեշտ է ուղարկել հոգեբուժարան, ոչ թե մեկուսարան, քանի որ միայն խելագարը Սեչինից կաշառք կպահանջի։

Դեկտ. 16, 2017

Անսուրբ երրորդություն

Վերջին դասախոսության հիմնական պատգամներից մեկը «Անսուրբ երրորդությունն» էր։ Ըստ այդմ, երբ (1) երկրի և մնացյալ աշխարհի միջև կապիտալի հոսքը կատարյալ է, ապա երկիրը չի կարող միաժամանակ և՛ (2) ֆիքսել փոխարժեքը, և՛ (3) վարել ինքնուրույն մոնետար քաղաքականություն։

Այսինքն, երբ երկրի և մնացյալ աշխարհի միջև ֆինանսական շուկաները լիովին ինտեգրված են, ապա երկիրը պետք է ընտրություն կատարի փոխարժեքը ֆիքսելու կամ ինքնուրույն մոնետար քաղաքականություն վարելու միջև։

Դեկտ. 16, 2017

Հարցաշար

Հարգելի ուսանողներ, Ձեր ուշադրությանն եմ ներկայացնում երկրորդ ընթացիկ քննության հարցաշարի նախնական տարբերակը։

Դեկտ. 15, 2017

Այսօր սեմինարին անդրադարձանք Գերմանիայի 2015թ-ի վճարային հաշվեկշռին։

Տվյալները հետևյալն են։ 2015թ-ին ընթացիկ հաշվի ավելցուկը կազմել է 257 մլրդ եվրո, իսկ ֆինանսական հաշվի մնացորդը (ակտիվների զուտ ձեռք բերումը) կազմել է 232.2 մլրդ դոլ. (Աղբյուրը՝ Bundesbank

Այսինքն՝ 2015թ-ին Գերմանիայից կապիտալի զուտ արտահանումը (նույնն է՝ կապիտալի զուտ արտահոսքը) կազմել է 232.2 մլրդ դոլ.։

Դեկտ. 14, 2017

Ահա երևանյան մի պատկեր, որը բնութագրում է 20-րդ դարասկզբի Երևանը։ Հեղինակը Եղիշե Չարենցն է։

Երևան։
Աստաֆյան փողոց։
Քնաթաթախ։
Աչքերին փոշի։
Խաղաղ—խաղաղ—քաղաք։
Ու զռռոցը— «Ա՜-ի՜, ա՜–ի՜, ա՜-ի՜»—
Իշու,
Էշան,
Էշի...
Ծույլ,
Դանդաղ։
Մի քնած էշի
Երջանիկ երազի նման—
Տոթ,
Արև,
Ամառվա փոշի—
Երևա՜ն,
Երևա՜ն,
Երևան...

Ահա մեկ այլ պատկեր, այս անգամ իջևանյան՝ կատարված առաջինից մեկ դար անց, այս օրերին Մելինա Խեչիկյանի կողմից։

Դպրոցականներով լի և գազով աշխատող երթուղային ավտոբուսը տաքացվում է կրակով։


Երևանյան և իջևանյան պատկերների տարբերությունը ժամանակն է (մեկ դար) և տարվա եղանակը (մի դեպքում՝ ամառ, մյուսում՝ ձմեռ)։

Երկու պատկերների ընդհանրությունը, սակայն, թշվառությունն է։

Տխուր է։




Դեկտ. 12, 2017

Արտարժութային ֆյուչերսի խոշորագույն շուկան International Monetary Markets (IMM) է։

IMM-ում առաջարկվող ֆյուչերսներն ունեն հետևյալ ստանդարտ չափերը՝ 125,000 եվրո, 62,500 ֆունտ, 100,000 կան. դոլար, 125,000 շվ. ֆրանկ, 500,000 պեսո, 12.5մլն իեն։ Դրանց հասունացման ստանդարտ ժամկետներն են մարտի, հունիսի, սեպտեմբերի և դեկտեմբերի երրորդ չորեքշաբթին։

Ի տարբերություն ֆյուչերսի՝ ֆորվարդ գործարքները, որ սովորաբար կնքվում են 30, 90 կամ 180 օր ժամկետով, կարող են հասունանալ տարվա ցանկացած օր և կարող են կնքվել կողմերի հայեցողությամբ ցանկացած գումարի չափով։

Ենթադրենք՝ վերավաճառողը կանխատեսում է, որ հաջորդ տարվա մարտին եվրոյի սփոթ փոխարժեքը կլինի 0.96 դոլար/եվրո։

Ենթադրենք նաև՝ մարտի ֆյուչերսի գինը 1.2 է։ Վերավաճառողը կարող է վաճառել մարտի ֆյուչերս պայմանագիր։ Այսինքն՝ նա պարտարվորվում է պայմանագրի հասունացման պահին վաճառել 125,000 եվրո՝ 1.2 դոլար/եվրո փոխարժեքով։ Վաճառքի դիմաց նա կստանա 150,000 դոլար (=125,000×1.2):

Եթե վերավաճառողի կանխատեսումն իրականանա և մարտին սփոթ շուկայում փոխարժեքն իսկապես դառնա 0.96 դոլար/եվրո, ապա 150,000 դոլարով նա ձեռք կբերի 156250 եվրո (=150,000/0.96): Տարբերությունն էլ՝ 156,250-125,000=31250 եվրո, կկազմի նրա շահույթը:

Դեկտ. 11, 2017

Ըստ ավանդության, երբ Մարի Անտուանետին հայտնում են, որ մարդիկ ուտելու հաց չունեն, նա քամահրանքով շպրտում է,- «Թող խմորեղեն ուտեն»։

Ժակ Լուի Դավիթը Մ. Անտուանետի այս ճեպանկարը կատարել է 1793թ-ի հոկտեմբերի 16-ին, երբ նրան առաջնորդում էին կառափնարան։




Դեկտ. 7, 2017

Երկրաշարժից 29 տարի անց Գյումրիում շուրջ 2000 ընտանիքներ ապրում են տնակներում։ Սա առկա պետական համակարգի անարդյունավետության ամենացցուն վկայություններից մեկն է։


Դեկտ. 5, 2017

Այսօր դասախոսության ընթացքում անդրադարձանք կոնյակի «Արարատ» ապրանքանիշին և դրա պատկանելությանը։

«Արարատ» ապրանքանիշը պատկանում է բացառապես «Երևանի կոնյակի գործարան» ՓԲԸ-ին։

Միևնույն ժամանակ, Կոնյակի-գինու-օղու կոմբինատի անվան մեջ առկա է Արարատ անունը՝ «Երևանի Արարատ կոնյակի-գինու-օղու կոմբինատ» ԲԲԸ։

Սույն կոմբինատը հայկական կոնյակ արտադրում է «Նոյ» ապրանքանիշով, բայց քանի որ Արարատ անունը հեղինակավոր է, ապա ձգտում է կոնյակի շշի վրա և այլ տեսանելի վայրերում այդ անունը հաճախակի կիրառել։

Հայաստանում Արարատ անվամբ առկա են նաև ֆուտբոլային ակումբ, ռեստորան, հացատուն, հյուրանոց, հանգստարան, ինչպես նաև մարզ, բայց «Արարատ» ապրանքանիշը պատկանում է բացառապես «Երևանի կոնյակի գործարանին»։

Դեկտ. 5, 2017

Այսօրվա դասախոսության հիմնական թեզերն են.

- Արտարժույթի համաշխարհային շուկան երկրագնդի խոշորագույն շուկան է. օրական շրջանառությունը 5.1 տրլն դոլ., ինչը համարժեք է Հայաստանի 500 տարվա ՀՆԱ-ին։

- Արտարժույթի գլոբալ շուկայի հիմնական գործարքներն են՝ սփոթը, ֆորվարդը, արտարժութային սվոփը, արժութային սվոփը, օպցիոնը։

- Երկրի գնային մրցունակությունը բարելավվում է, երբ իրական փոխարժեքը բարձրանում է։ Վերջինը տեղի է ունենում, երբ կա՛մ տեղական գներն են նվազում, կա՛մ արտերկրի գներն են աճում, կա՛մ ազգային արժույթն է արժեզրկվում։

- Փաստացի փոխարժեքի փոփոխությունն արտահայտում է երկրի արտաքին մրցունակության ընդհանուր փոփոխությունը։




Նոյ. 27, 2017

Այսօր Չարենցի ողբերգական մահվան 80-րդ տարելիցն է։

Մի հատված Չարենցի «Պատմության քառուղիներում» խորապես ազգային ստեղծագործությունից։

.... առաջնորդել են մեզ տարիներ երկար
Արքաներ անժողովուրդ և գահազուրկ,
Որոնց փառքը` մեր հին մատյաններում երգած`
Եղել է եղկություն ու քծնություն քսու:-
Օ, դո՛ւք, մեր վաղեմի առաջնորդնե՛ր,
Առասպելյալ Հայկեր ու Տրդատներ բազում,
Իշխաններ անփառունակ, սին ըղձերի ճորտեր,
Արքաներ անժողովուրդ ու գահազուրկ,-
Դո՛ւք, որ դարեր երկար, հազարամյակներ,
Ուրուների նման անկերպարանք
Ապրել եք ու կանգնել օդե ապարանքներ,
Օտար խարույկներից հայցել ոգու կրակ,-
Որ ամբողջ ձեր գոյության հազարամյակներում
Չեք ծնել և ո՛չ մի խոհ սերունդների համար -
Ո՞ր, ո՞ր պատմիչը ձեզ պիտի կարդա ներում,
Օ, դո՛ւք, անպտուղ պարտեզներ ու խորաններ ամա…




Մարկ Շագալ, «Սիրահարները», 1928թ.

«Չիշտ չէ արդյո՞ք, որ նկարչությունը և գույնը ոգեշնչվում են սիրով։ Արվեստում, ինչպես կյանքում, ամեն ինչ հնարավոր է, եթե հղացվել է սիրով»,- Մարկ Շագալ։




Նոյ. 17, 2017

Նախորդ դասախոսությունում վերլուծեցինք տնտեսության վրա մաքսատուրքի ազդեցությունը։ Դասախոսության պատգամն այն էր, որ մաքսատուրքը, որպես կանոն, կրճատում է ընդհանուր բարեկեցությունը։

Հաջորդ դասախոսությունում, որի նյութը հրապարակել եմ այսօր, վերլուծելու ենք առևտրային քաղաքականության ոչ մաքսային գործիքները, ինչպիսիք են քվոտան, լրավճարը, հակագնագցումը։

Նոյ. 14, 2017

Առևտրային քաղաքականությունը և կառավարությունը

Այսօր դասախոսությանը հարցադրում կատարվեց, թե ինչպես է, որ կառավարությունները սահմանափակում են առևտուրը, չնայած նրան, որ ազատ առևտուրը նախընտրելի քաղաքականությունն է։

Այլ կերպ հարցադրումը հետևյալն էր. ինչպես է, որ կառավարությունները իրագործում են մի քաղաքականություն, որի արդյունքում հասարակության բարեկեցությունը նվազում է։

Հակիրճ պատասխանը հետևյալն է. կառավարությունները կազմված են բանական մարդկանցից. մարդիկ, որոնք ցանկանում են առավելագույնի հասցնել իրենց վերընտրվելու հավանականությունը։

Ուստի՝ առևտրային քաղաքականության, այսինքն՝ մաքսերի, քվոտաների, լրավճարների և այլ միջոցներով սատարում են քաղաքականապես զորեղ խմբերին։

Բացի այդ, մաքսատուրքերը երրորդ աշխարհի կառավարությունների համար եկամուտների ստացման դյուրին միջոց են։

Նոյ. 13, 2017

Ազատ առևտրից օգուտները

1. Ստատիկ օգուտ։ Ազատ առևտրից երկիրը շահում է, քանի որ առևտուրը հնարավորություն է տալիս սպառել ապրանքների այնպիսի համախումբ, որը արտադրական հնարավորությունների սահմանից դուրս է գտնվում և հետևաբար՝ անհասանելի է միայն տեղական արտադրության միջոցով։

Դինամիկ օգուտներ

2. Ազատ առևտուրն ընդլայնում է ոչ միայն ընթացիկ սպառման, այլև ապագա սպառման հնարավորությունը։ Այսպես՝ առևտրի շնորհիվ երկիրը կարողանում է ներմուծել կապիտալ միջոցներ, ինչն ընդլայնում է երկրի արտադրական հնարավորությունները և թույլ է տալիս ապագայում ընդլայնել սպառումը։

3. Ազատ առևտուրն ընդլայնում է երկրի արտադրական հնարավորությունները նաև այն բանի շնորհիվ, որ հեշտացնում և արագացնում է նոր տեխնոլոգիաների և գիտելիքների փոխանցումը։

4. Ազատ առևտուրը խթանում է մրցակցությունը, քանի որ առևտրի ազատականացումը խաթարում է տեղական մոնոպոլիստների տնտեսական, հետևաբար նաև քաղաքական իշխանությունը։

5. Ազատ առևտուրն ընդլայնում է շուկայի մեծությունը և արտադրողներին հնարավորություն է տալիս առավել լիարժեքորեն օգտվել ծավալի էֆեկտից։ Արդյունքում՝ արտադրողների միջին ծախսերը կրճատվում են, ինչի շնորհիվ կրճատվում են նաև արտադրանքի գները։

Նոյ. 07, 2017

Ինկոթերմս

Այսօր 4-րդ հոսքում սեմինարի ընթացքում անդրադարձանք ինկոթերմսին։

Ինկոթերմսը ապրանքների միջազգային վաճառքի ստանդարտ պայմաններ են, որոնք հստակեցնում են արտահանողի և ներմուծողի միջև ծախսերի ու պատասխանատվության բաշխումը ապրանքի տրանսպորտային տեղափոխման ընթացքում։

Ներկայում գործում է «Ինկոթերմս 2010» խմբագրությունը, որը ներառում է 11 պայմաններ։ Դրանցից ստորև նկարագրում եմ մի քանիսը։ Միևնույն ժամանակ, 14-րդ գլխի վերջում ավելացրել եմ հավելված, որում աղյուսակի միջոցով հակիրճ նկարագրվում են Ինկոթերմս 2010-ի բոլոր պայմանները։

- EXW (Ex Works) - Վաճառողն ապրանքը տրամադրում է գնորդին իր պահեստից։ Այս պայմանի դեպքում գնորդը կրում է առավելագույն պատասխանատվություն, քանի որ ստանձնում է վաճառողի պահեստից մինչև նշանակման վայր ապրանքի փոխադրման բոլոր ծախսերն ու ռիսկերը։ Այս պայմանի դեպքում գնորդը պետք է հոգա նաև ապրանքի արտահանման մաքսային ձևակերպման ծախսը։

- FOB (Free on Board) - Վաճառողն ապրանքը տրամադրում է գնորդին առաքման նավահանգստում նավի վրա։ Այդ պահից սկսած բոլոր ռիսկերն ու ծախսերը անցնում են գնորդին։ Արտահանման մաքսային ձևակերպումը կատարում է վաճառողը։ Այս պայմանը կիրառելի է ծովային փոխադրումների դեպքում։ Եթե ծովային փոխադրում չի նախատեսվում, ապա կիրառվում է համարժեք FCA (Free Carrier) պայմանը։

- CIF (Cost, Insurance & Freight) - Վաճառողը կատարում է մինչև նշանակման նավահանգիստ ապրանքի տեղափոխման և ապահովագրության ծախսերը, սակայն ապրանքի կորստի և փչացման ռիսկերը գնորդին են անցնում առաքման նավահանգստում բեռը նավի վրա բարձելուց հետո։ Եթե ծովային փոխադրում չի նախատեսվում, ապա կիրառվում է համարժեք CIP (Carriage & Insurance Paid To) պայմանը։

Նոյ. 07, 2017

Այսօր 3-րդ հոսքում դասախոսության ընթացքում անդրադարձանք Հրազդանի ՊՇԷԿ-ին։

ՊՇԷԿ նշանակում է պետական շրջանային էլեկտրակայան։ Կոնդեսացիոն շոգետուրբիններով հանդերձված ջերմային էլեկտրակայանը ԽՍՀՄ-ում կոչվում էր «պետական շրջանային էլեկտրակայան» (ՊՇԷԿ)։ Հրազդանի էլեկտրակայանը կոչվել է ՊՇԷԿ նախքան այն 2003թ-ին Ռուսաստանին վաճառելը։

Նոյ. 06, 2017

Հարգելի ուսանողներ, Ձեր ուշադրությանն եմ ներկայացնում նոր դասախոսությունը՝ վճարային հաշվեկշռի վերաբերյալ։

Հոկտ. 24, 2017

Այս հաշվիչի միջոցով կարող եք վերլուծել առևտրի վրա տնտեսական աճի ազդեցությունը։

Հոկտ. 22, 2017

Բհագվաթիի Սուզման աճի մոդելում առևտրի պայմանների վատացումը պետք է լինի նշանակալի, որ հանգեցնի եկամտի կրճատման։

Այսպես, երբ եկամտի մեջ արտահանման կշիռը 25% է, ապա թողարկման 1% աճի դեպքում առևտրի պայմանները պետք է վատանան ավելի քան 4%-ով, որպեսզի աճը լինի սուզման:

Ենթադրենք՝ եկամուտը 100 միավոր է։ Այդ դեպքում արտահանումը 25 միավոր է։ Համարենք՝ առևտրի պայմանները հավասար են մեկի, այսինքն՝ 25 միավոր արտահանումը համարժեք է 25 միավոր ներմուծման։ Թողարկման 1% աճից հետո եկամուտը կկազմի 101 միավոր։ Եթե առևտրի պայմանները վատանան 10%-ով և կազմեն 0.9, ապա 25 միավոր արտահանումը համարժեք կլինի 22.5 միավոր ներմուծման։

Այսինքն՝ չնայած տնտեսական աճին՝ եկամուտը, հաշվի առնելով ներմուծումը, հավասար կլինի 101-25+22.5=98.5, ինչն ավելի քիչ է, քան նախքան տնտեսական աճն էր։

Նույն օրինակում արտահանման կշիռը եկամտի մեջ եթե լինի 40%, ապա առևտրի պայմանները պետք է վատանան 2.5%-ով, որպեսզի աճը լինի սուզման։ Այսինքն՝ սուզման աճն այնքան ավելի հավանական է, որքան առևտրի կշիռը եկամտի մեջ մեծ է։

Հոկտ. 22, 2017

Հոկտ. 24-ի դասախոսությանն անդրադառնալու ենք երկրների միջև գործոնների բացարձակ գների հավասարվելուն։ Այդ նպատակով կիրառելու ենք Էյլերի թեորեմը։ Ստորև կարող եք ծանոթանալ Թեորեմի ֆորմալ հիմնավորմանը։

Էյլերի թեորեմը սահմանում է. երբ ծավալի էֆեկտը հաստատուն է, և ռեսուրսների վարձատրությունը հավասար է սահմանային արդյունքի արժեքին, ապա թողարկված արդյունքն ամբողջությամբ բաշխվում է ռեսուրսների միջև։

Համասեռ արտադրական ֆունկցիայի համար, ընդհանուր դեպքում ունենք. $$F(\lambda L,\lambda K)=\lambda^n F(L,K)$$ Այսինքն՝ երբ ռեսուրսների քանակն ընդլայնվում է $\lambda$-ով, ապա թողարկումն ընդլայնվում է $\lambda^n$-ով։ Դիֆերենցենք ըստ $\lambda$-ի. $$(\partial F/\partial \lambda L)L+ (\partial F/\partial \lambda K)K=n\lambda ^{(n-1)} F(L,K)$$ Վերջինը ճիշտ է $\lambda$-ի ցանկացած, այդ թվում $\lambda=1$ արժեքի համար. $$(\partial F/\partial L)L+ (\partial F/\partial K)K=n F(L,K)$$ Երբ $n=1$, ապա արտադրական ֆունկցիան առաջին կարգի համասեռ է, այսինքն՝ ծավալի էֆեկտը հաստատուն է. $$(\partial F/\partial L)L+ (\partial F/\partial K)K= F(L,K)$$ Վերջինը համարժեք է հետևյալին. $$(MP_L)L+ (MP_K)K= F(L,K)$$ Այսինքն՝ թողարկված արդյունքը ճշտորեն հավասար է ռեսուրսների վարձատրության գումարին։

Հոկտ. 22, 2017

Հարգելի ուսանողներ, հոկտեմբերի 24-ի դասախոսությանն ընդառաջ «Առևտրի վրա տնտեսական աճի ազդեցություն», «Բհագվաթիի Սուզման աճի մոդել», «Հոլանդական հիվանդություն» թեմաների գրավոր նյութերն էապես բարեփոխել եմ։ Նոր տարբերակները կարող եք կարդալ 7-րդ գլխի համապատասխան հատվածներում։

Հոկտ. 21, 2017

1. Ենթադրենք երրորդ դասարանի մաթեմատիկայի քննությանը տրված է խնդիր. գտեք x-ի արժեքը x+y=10 հավասարումից, երբ y=4: Եթե աշակերտը փոխի խնդրի պայմանը և լուծի խնդիրն այն դեպքի համար, երբ y=6, ապա դա տրված խնդրի լուծումը չի լինի։

Նույն տրամաբանությամբ, եթե քննատոմսի Ձեր հարցում նշված է՝ աշխատավարձը նշանակեք m, ապա սխալ կլինեն հարցի բոլոր այն պատասխանները, որոնցում աշխատավարձը նշանակել եք այլ կերպ։

Այսպիսով՝ փոփոխականի տրված արժեքը կամ նշանակումը անհրաժեշտ է նույնությամբ կիրառել։

2. Միևնույն ժամանակ, եթե հարցատոմսում որևէ փոփոխականի արժեքը կամ նշանակումը տրված չէ, ապա այն կարող եք ընտրել Ձեր հայեցողությամբ։ Օրինակ՝ եթե նշված չեն երկրները, ապա կարող եք ընտրել ցանկացած, այդ թվում՝ երևակայական երկրներ:

3. Հարցատոմսի տարբեր հարցերի նշանակումները միմյանց հետ կապված չեն։ Մի հարցում ապրանքները կարող են նշանակված լինել a և b, մյուսում՝ c և d:

Հոկտ. 20, 2017

Հարգելի ուսանողներ, Ձեր ուշադրությանն եմ ներկայացնում հարցաշարի ուղեցույցի վերջնական տարբերակը։

Հոկտեմբերի 24-ի դասախոսությանը քննարկելու ենք.

  • Ռիկարդոյի մոդելի 1×2×n և 1×n×2 տարբերակների վերլուծությունը։
  • Էջվորթ-Բոուլիի սպառման արկղը։
  • Գործոնների բացարձակ գների հավասարեցման հիմնավորումը։
  • Չեզոք, համաչափ և անհամաչափ տնտեսական աճի նկարագրությունը։
  • Տնտեսական աճի ազդեցությունն առևտրի և բարեկեցության վրա։
  • Բհագվաթիի Սուզման աճի մոդելը։
  • Հոլանդական հիվանդությունը։
  • Գործոնների միջազգային շարժը։

Այս թեմաների մի մասին թեպետ նախկինում անդրադարձել ենք, բայց դարձյալ կանդրադառնանք։ Հոկտեմբերի 24-ին հնարավոր է նաև ներկայության մասնակի հաշվառում կատարենք։

Հոկտ. 20, 2017

Հաճախ տրվող հարց

Հարց։ Ես սովորել եմ հարցերի կեսը, կարող եմ արդյո՞ք ակնկալել միջին գնահատական։

Պատասխան։ Հարգելի ուսանող, ցավոք ոչ։ Սովորած հարցերի թվի (կամ ծավալի) և ստացած գնահատականի միջև կապը գծային չէ։ Կեսը սովորելով Դուք կարող եք ակնկալել միջինից ցածր, տեսականում նաև՝ միջինից բարձր։

Ի նկատի ունեցեք, որ դասընթացը փոխշաղկապված գաղափարների ամբողջություն է։ Ուստի քննությունները կազմակերպվում են այնպես, որ խրախուսեն նրանց, ովքեր քննություններին պատրաստվում են ոչ թե մասամբ, այլ ամբողջովին։

Այսինքն՝ ստրատեգիական սովորելը չի խրախուսվում։ Ստրատեգիական եմ համարում այն սովորելը, երբ հնարավորինս քիչ սովորելով ձգտում են ստանալ հնարավորինս բարձր։ Երբ դառնաք հանրային գործիչներ, այն ժամանակ դրսևորեք Ձեր ստրատեգիական վարքը։ Իսկ հիմա ամեն ինչ պարզ է. ուզում եք ստանալ բարձր, սովորեք ամբողջը։

Հոկտ. 19, 2017

Ջորջ Բուշի այսօրվա ելույթն ազատ հասարակության մարտահրավերների մասին է։ Թեպետ իր ժամանակին հենց նա է զգալի չափով նպաստել ներկա մարտահրավերների ի հայտ գալուն։

Բուշն իրավացիորեն նշում է, որ ազատ և բարեկեցիկ հասարակության էական նախադրյալներից մեկն ազատ առևտուրն է։ Բայց 2002թ-ին հենց նա էր, որ շեշտակի բարձրացրեց պողպատի ներմուծման մաքսատուրքերը՝ նպատակ ունենալով մեծացնել իր վերընտրվելու հավանականությունը։

Հոկտ. 18, 2017

Հարգելի ուսանողներ, 7.1 թեստի միջոցով կարող եք էլ ավելի բարելավել Ռիբչինսկու թեորեմի իմացությունը։

Հոկտ. 14, 2017

Չորրորդ թեստի լուծման մեկնաբանությունը կարող է օգտակար լինել 7-րդ թեստը լուծելու համար։

Հաշվի առեք, որ 7-րդ թեստում համարում ենք, որ երկիրն արտադրում է արտադրական հնարավորությունների սահմանի ոչ թե բեկման կետում, այլ վերին կամ ստորին կողմերին, որոնցում ռեսուրսներից մեկը ոչ լիովին է զբաղված։ Ինչպես գիտեք, երբ արտադրական հնարավորությունների սահմանը բեկյալ է, ապա միայն բեկման կետում են բոլոր ռեսուրսները լիովին զբաղված։

Հոկտ. 12, 2017

Հարգելի ուսանողներ, Ձեր ուշադրությանն եմ ներկայացնում առաջին ընթացիկ քննության հարցաշարի ուղեցույցը։ Ուղեցույցի նպատակն է միարժեքորեն նկարագրել յուրաքանչյուր քննական հարցի բովանդակությունը։ Այսինքն ապահովել քննության լիարժեք թափանցիկություն։

Հոկտ. 9, 2017

1. Հեքշեր-Օհլինի մոդելը երկարատև ժամանակաշրջանի մոդել է: Հեքշեր-Օհլինի մոդելը և մասնավորապես՝ ազատ առևտրի արդյունքում երկու երկրներում գործոնների գների հավասարեցումը ենթադրում են երկարատև ժամանակաշրջան։ Երկար այնքան, որքան անհրաժեշտ է արտադրությունների միջև ռեսուրսների կատարյալ շարժուն լինելու համար։

Ինչպես ցույց կտանք Ռիկարդո-Վիների Յուրահատուկ ռեսուրսի մոդելում՝ կարճատև ժամանակաշրջանում, երբ ռեսուրսներից առնվազն մեկը կատարյալ շարժուն չէ, ազատ առևտրի արդյունքում երկու երկրներում գործոնների գները միմյանց չեն հավասարվում։

Նմանապես՝ Սթոլփեր-Սամյուելսոնի թեորմը նկարագրում է ապրանքի և ռեսուրսի գների կապը երկարատև ժամանակաշրջանում։ Իսկ կարճատև ժամանակաշրջանում այդ կապը, ինչպես ցույց կտանք Ռիկարդո-Վիների մոդելում, այլ բնույթ ունի։

2. Ռիբչինսկու թեորեմը և առևտուրը: Ռիբչինսկու թեորեմից հետևում է՝ երբ փոքր երկրում ընդլայնվում է արտահանվող ապրանքի արտադրությունում ինտենսիվ կիրառվող ռեսուրսը, ապա արտահանվող ապրանքի արտադրությունն աճում է, ուստի՝ արտահանումն աճում է։ Միևնույն ժամանակ, մյուս ապրանքի, այն է՝ ներմուծվող ապրանքի տեղական արտադրությունը կրճատվում է, ուստի՝ ներմուծումն աճում է։ Այսինքն՝ արտաքին առևտուրն ընդլայնվում է։

Բայց երբ ընդլայնվում է ներմուծվող ապրանքի արտադրությունում ինտենսիվ կիրառվող ռեսուրսը, ապա ներմուծվող ապրանքի տեղական արտադրությունն աճում է, ուստի՝ ներմուծումը կրճատվում է։ Միևնույն ժամանակ, մյուս ապրանքի, այն է՝ արտահանվող ապրանքի տեղական արտադրությունը կրճատվում է, ուստի՝ արտահանումը կրճատվում է։ Այսինքն՝ արտաքին առևտուրը կրճատվում է։

3. Հեքշեր-Օհլինի և Սթոլփեր-Սամյուելսոնի թեորեմների զուգորդումը։ Հեքշեր-Օհլինի և Սթոլփեր-Սամյուելսոնի թեորեմներից հետևում է, որ ազատ առևտրից շահում է երկրի առատ ռեսուրսը, իսկ հազվագյուտ ռեսուրսի իրական եկամուտը կրճատվում է։

Հոկտ. 4. 8-րդ թեստը վերաբերում է Լեռների սխեմայում զուգահեռագծի կանոնին։

Սեպտ. 28. 3.2 թեստը վերաբերում է հարաբերական աշխատավարձին։ Նրանում, ի տարբերություն 3.1 թեստի, ներառել եմ փոխարժեքը։ Բացի այդ, ի տարբերություն նախորդ թեստերի, այն անգլերեն է։

Սեպտ. 25. Վաղվա դասախոսությունում քննարկելու ենք Հեքշեր-Օհլինի մոդելը, որն արտաքին առևտրի առավել նշանակալի մոդելներից է։ Այդ մոդելի շրջանակում ապացուցելու ենք չորս թեորեմներ։

Առաջին թեորեմը, որից կսկսենք մոդելի ուսումնասիրությունը, կրում է նույն անունը՝ Հեքշեր-Օհլինի թեորեմ։ Այն փաստում է, որ երկիրը համեմատական առավելություն ունի այն ապրանքի արտադրությունում, որում առավել ինտենսիվ է կիրառվում այդ երկրի համեմատաբար առատ ռեսուրսը։

Դասախոսության թեմայի առնչությամբ կարող եք կատարել 7-րդ թեստը։

* * *

Նախորդ դասախոսությունում անդրադարձել ենք Կոնդորսեթի պարադոքսին։ Այդ մասին կարող եք կարդալ այստեղ։

Սեպտ. 20. Հարգելի ուսանողնե՛ր, կարող եք լրացնել հինգերորդ թեստը։ Այն վերաբերում է գոգավոր կորի տեսք ունեցող արտադրական հնարավորությունների սահմանին։ Ավելին, կարող եք լրացնել նաև վեցերորդ թեստը, որը վերաբերում է հասարակության անտարբերության կորերին։

Սեպտ. 19. Հարգելի ուսանողնե՛ր, առաջարկում եմ Ձեզ լրացնել չորրորդ թեստը։ Այն վերաբերում է բեկված գծի տեսք ունեցող արտադրական հնարավորությունների սահմանին։

Այսօրվա դասախոսության առանցքը նեոդասական մոդելում ազատ առևտրի հավասարակշռության որոշումն էր։ Բացի այդ, անդրադարձանք նախապայմաններին, որոնք անհրաժեշտ են հասարակության անտարբերության կորերը նորմատիվ մեկնաբանելու համար։

Դասախոսության պատգամը, սակայն, ընդհանրական է և վերաբերում է նրան, որ ցանկացած երևույթ (լինի դա հասարակության անտարբերության կորը, թե Ջորջ Օրվելի «Անասնաֆերման») վերլուծելիս անհրաժեշտ է պարզել ներքին էությունը և ոչ մի դեպքում չբավարարվել արտաքին երևութականով։

Սեպտ. 19. Երկրորդ թեստի 2-րդ հարցի մեկնաբանությունն ավելացրել եմ Խնդիրներ 2-ի էջ 4-5-ում։

Երկրորդ թեստի 4-րդ հարցում բամբակի համաշխարհային հարաբերական գինը կարող է գտնվել ավտարկիայի հարաբերական գների միջակայքում։ Բամբակի հարաբերական գինը ավտարկիայում Կոնգոյում 3/2=1.5 է, իսկ Զամբիայում՝ 9/4=2.25 է։ Այսինքն՝ բամբակի համաշխարհային հարաբերական գինը կարող է գտնվել 1.5-ից 2.25 միջակայքում։

Սեպտ. 15. Հարգելի ուսանողնե՛ր, առաջարկում եմ Ձեզ լրացնել երրորդ թեստը։ Այն վերաբերում է հարաբերական աշխատավարձին։ Ինչպես գիտեք՝ երկրի մրցակցային առավելությունը կախված է ոչ միայն հարաբերական արտադրողականությունից, այլև՝ հարաբերական աշխատավարձից։

Սեպտ. 12. Հարգելի ուսանողնե՛ր, առաջարկում եմ Ձեզ լրացնել երկրորդ թեստը։

Առաջին թեստի 3-րդ հարցի կապակցությամբ.

Ըստ խնդրի պայմանի՝ Իրանը համեմատական առավելություն ունի կարագի արտադրությունում։ Ուստի՝ եթե երկրներն ամբողջովին մասնագիտանան ըստ համեմատական առավելության սկզբունքի, ապա կարագի համաշխարհային արտադրությունը բաղկացած կլինի միայն Իրանում կարագի արտադրությունից, որը հավասար է 30/2.5=12 միավորի։

Այսօրվա դասախոսության հիմնական պատգամներից մեկն այն էր, որ «Հարաբերական աշխատավարձը կախված է հարաբերական արտադրողականությունից»։ Ուստի՝ երկրում հարաբերական աշխատավարձը չի կարող բարձրանալ քանի դեռ ցածր է հարաբերական արտադրողականությունը։ Իսկ հարաբերական արտադրողականությունը գլխավորաբար պայմանավորված է կրթության մակարդակով։ Այսինքն՝ հարաբերական աշխատավարձը մշտապես ցածր է լինելու ցածր կրթամակարդակ ունեցող երկրում։

Սեպտ. 10. Guardian-ի անդրադարձը, թե ինչպես աշխարհը կանգնեց Հս. Կորեայի հետ միջուկային առճակատման հիմնախնդրի առջև։

Սեպտ. 9. Բոլոր մոդելները «սխալ» են, բայց որոշներն օգտակար են

«Մոդելները իրականությունից կտրված են, քանի որ չեն արտահայտում իրական աշխարհում առկա բոլոր առնչությունները»,- կարծում են ոմանք։

Այնինչ մոդելների օգտակարությունը հենց բխում է նրանից, որ դրանցում պարզեցնում ենք իրականությունը՝ դեն նետելով բոլոր այն առնչությունները, որոնք տվյալ մոդելի տեսանկյունից էական չեն։

Օրինակ՝ տնտեսագիտության պարզագույն՝ ապրանքի առաջարկի և պահանջարկի մոդելի օգտակարությունը բխում է նրանից, որ համարում ենք, որ բոլոր մյուս պայմանները հավասար են։ Այդ պարզեցնող ենթադրության շնորհիվ է, որ հնարավորություն ենք ստանում պարզորոշ վերլուծել առաջարկի ու պահանջարկի փոփոխության ազդեցությունը գնի և թողարկման վրա։

Կամ Ռիկարդոյի մոդելը երկու երկրի և երկու ապրանքի համար։ Իր պարզության շնորհիվ է, որ այն մեզ օգնում է պարզել արտադրողականության տարբերությունների դերը արտաքին առևտրի կառուցվածքի որոշման խնդրում։ Հակառակ դեպքում, եթե փորձեինք միաժամանակ դիտարկել բոլոր ապրանքները և բոլոր երկրները, հաշվի առնեինք տարբեր շուկաների առանձնահատկությունները, դիտարկեինք տրանսպորտային ծախսերը, մաքսերը, ինֆորմացիայի անկատարությունը և այլն, ապա վերջին հաշվով որևէ օգտակար արդյունք չէինք ստանա։

Այսպիսով, բոլոր մոդելները «սխալ» են այն առումով, որ դրանցում իրականությունը շեշտակիորեն պարզեցված է (հենց դրա համար էլ դրանք կոչվում են մոդելներ)։

Ու թեպետ բոլոր մոդելները «սխալ» են, բայց կան մոդելները, որոնք օգտակար են, քանի որ օգնում են բացատրել իրական աշխարհը։

Սեպտ. 4. Այսօրվա դասախոսության հիմնական պատգամներից մեկն այն էր, որ «Ազատ առևտուրն ընդլայնում է արտադրության արդյունավետությունը և հասարակության բարեկեցությունը»։

Հարգելի ուսանողնե՛ր, առաջարկում եմ Ձեզ լրացնել հետևյալ թեստը։ Այն ներառում է չորս հարց, ու եթե տեսությունն ուսումնասիրել եք, ապա ձեզանից կպահանջի շուրջ 5 րոպե։

Հուլիսի 6. Էլեկտրական մարտկոցով ավտոմեքենաները կփոխարինեն վառելիքով աշխատողներին

2019թ-ից սկսած Volvo-ի նոր մոդելները կլինեն միայն կամ ամբողջովին էլեկտրական, կամ հիբրիդ։ Volvo-ն առաջին խոշոր մեքենաշինական ընկերությունն է, որը նախատեսում է ներքին այրման շարժիչից անցում էլեկտրական մարտկոցին։ Volvo-ի մտադրությունը հեղափոխական ազդեցություն կունենա ինչպես ավտոմեքենաշինության, այնպես էլ նավթի շուկայի վրա։

Ընթացիկ ամսում Tesla-ն սկսում է էլեկտրական «Մոդել 3» ավտոմեքենաների վաճառքը՝ 35,000 դոլար մեկնարկային գնով` շատ ավելի ցածր, քան նախորդ երկու մոդելների գինը։ Անցած տարի Tesla-ն վաճառել է ընդամենը 84,000 ավտոմեքենա, բայց հաջորդ տարի պլանավորում է վաճառել մինչև 500,000 ավտոմեքենա։ Համեմատության համար General Motors-ն անցած տարի վաճառել է 10մլն ավտոմեքենա, բայց Tesla-ի շուկայական կապիտալացումը նույնքան է, որքան General Motors-ինը։

Հուլիսի 3. iPhone-ի գերակշիռ մասը հավաքվում է չինական Ժենշու քաղաքում տեղակայված Foxconn-ի 250,000 աշխատող ունեցող գործարանում։ Աշխատանքի վարձատրությունը չնչին է և սովորաբար կազմում է ամսական մինչև ${\$}300$։

Հուլիսի 3. 2016թ-ին ՀՀ ՀՆԱ-ն շուրջ 5%-ով գերազանցում էր Apple-ի հետազոտական ծախսերը.
- Apple-ի հետազոտական ծախսերը՝ ${\$}10.04bn$,
- ՀՀ ՀՆԱ-ն՝ ${\$}10.499bn$:
Հայաստանի աննախընթաց վերելքը շարունակվում է։

July 2. 20 years ago today the Asian Financial Crisis broke out. That was essentially a crisis of confidence. Here is the timeline.
- July 2, 1997: Thailand abandons USD peg.
- Baht slumps 20% followed by the slump of other South East Asian currencies.
- By late July, the currency crisis spreads throughout SEA, and stock markets go into turmoil.
- Malaysia's PM, Mahathir Mohamad blames the West and personally George Soros (Soros famously calls Mahathir a "menace to his own country").
- By October 1997, the IMF approved emergency loans for Thailand, Indonesia, and Philippines.
- In December 1997, the IMF bails out South Korea for ${\$}60bn$.
- May, 1998: Riots break out in Indonesia. President Suharto steps down after 30 years in power.
- September, 1998: Malaysia implements capital controls.
- By the end of 1998, the IMF bailout packages to Asia totaled ${\$}117bn$.
- ASEAN's GDP shrinks by more than ${\$}220bn$.

Հունիսի 24. Կոստան Զարյանը «Անցորդը եւ իր ճամբան» վեպում մի փոքրիկ դրվագ ունի, ուր գնահատում է հայ լրագրության մակարդակը։

Ընդհանրապես, հայ լրագրությունը արտասովոր երևույթ է։ Զարյանի նկարագրած դեպքերից 100 տարի անց այն զարմանալի վարպետությամբ հաջողացրել է բնավ չփոխվել։

Ահա Կ. Զարյանի նկարագրած դրվագը.

«Երեխայ ժամանկս մեր տանը «Աղբիւր» եւ «Տարազ» էին ստանում։ «Ծիտը ծառին ծլւըլում է, ծի՜ւ, ծի՜ւ, ծի՜ւ»... Իտալական թերթերից առած փայտաքանդակ կլիշէներ կային. նապոլիտանցի կին՝ պտուղներով լեցուն կողովը ձեռքին. դերասան Պետրոս Ադամեանը. մի մեծ շուն՝ տակը տպուած՝ «Նանսենի շունը». թիֆլիզեցի մի կինտօ պտուղ է ծախում, իսկ տակը գրւած՝ «Օրթաճալու քէֆ». Գարիբալդին՝ հազարի արշաւախմբի ժամանակ. Խրիմեանի պատկերը եւ մօտը նորվեգիացի մի ձկնորս։ Յոդուածներ. «Պէ՚տք է պայքարիլ անամօթութեան դէմ» (այսինչ գրադարանից մէկը գիրք է առել եւ չի վերադարձրել). «Պետրոս Ադամեանի կեանքը» (մի օր հռչակաւոր դերասանը փողոցում ինձ հանդիպեց, հարցրի՝ ինչպէ՞ս էք, Պ. Ադամեան, ասեց՝ լաւ եմ, բայց ժամանակ չունեցայ աւելի երկար խօսելու, որովհետեւ մեկնում էի Բազել (ֆրանսերէն՝ Բալ) ժուրնալիստների համաշխարհային կոնգրեսին...)։ Այդպէս։» Կ. Զարյան, «Անցորդը եւ իր ճամբան», «Հայրենիք» ամսագիր, #6, 1927։

Հունիսի 23. Ջոնաթան Սվիֆթը մեծ վարպետ է։

«Գուլիվերի ճանապարհորդությունում» (1-ին մասի 3-րդ գլխում) Սվիֆթը նկարագրում է, թե լիլիպուտների աշխարհում ինչ է անհրաժեշտ կայսրի հաճությանն ու կառավարական պաշտոնի արժանանալու համար։ Անհրաժեշտ է լավ տրտինգ տալ։ Այո՛, լիլիպուտների աշխարհում բարձր պաշտոնի հավակնորդներին ոչ թե տրամաբանել, այլ տրտինգ տալ սովորել է անհրաժեշտ, կամ ինչպես Սվիֆթն է վկայում. «... ով առանց ընկնելու ամենից բարձր է ցատկում՝ նա պաշտոն է ստանում»։

Բայց դա ամենը չէ. սոսկ տրտինգ տալով շատ վեր չես բարձրանա։ Վերին էշելոններին հասնելու համար անհրաժեշտ է տիրապետել սողալու արվեստին։ Սվիֆթի վկայությամբ. «Կայսրը ձեռքին մի ձող է բռնում՝ երկու ծայրերը հորիզոնին զուգահեռ, ու թեկնածուները հերթով մոտենում և թռչում են վրայից կամ սողում են տակով հետ ու առաջ՝ նայած գավազանը բարձր, թե ցածր է պահած»։

Եվ այսպես՝ լիլիպուտների աշխարհում կառավարական պաշտոնների հավակնորդներին Սվիֆթի ուղեցույցը հետևյալն է. (ա) կրթությունը կարևոր չէ, ավելին վնասակար է, (բ) կարևորը տրտինգ տալու ու սողալու «արվեստին» տիրապետելն է։

Բնօրինակն այստեղ:

Ապրիլի 27.

«Գլոբալ տնտեսական հիմնախնդիրները» թեմայի վերաբերյալ աղբյուրներ.

Economics Online. Global problems.

The Telegraph. The biggest threats facing the global economy in eight charts.

Euromonitor. The Long-Term Challenges Affecting the Global Economy.

The National Interest. The 5 Biggest Challenges the Global Economy Faces in 2017.

World Economic Forum. What are the 10 biggest global challenges?.

«Մրցակցային առավելությունների Պորտերի տեսությունը» թեմայի վերաբերյալ աղբյուրներ.

Laurentiu Frasineanu. The Porter's theory of competitive advantage.

Michael Porter. The Competitive Advantage of Nations.

April 16. The shocking reality of impending France elections in New York Times article: France in the End of Days.

April 15. An excellent New York Times article for would be Moms and Dads: The Wrong Way to Keep Kids Safe From Predators.

Ապրիլի 15. ՀՀ դրամավարկային քաղաքականության թեմայով ավարտական և կուրսային աշխատանքների շրջանակում կարող եք օգտվել Տ. Սարգսյանի Փոխարժեքի դերը դրամավարկային քաղաքականության մեջ գրքից։

Ապրիլի 13. «ԱՀԿ անդամակցության ազդեցությունը ՀՀ տնտեսության վրա» թեմայով կուրսային աշխատանքի շրջանակում հանձնարարելի հայերեն լեզվով գրականությունը.

1. Առևտրի համաշխարհային կազմակերպությանն անդամակցության ազդեցությունը Հայաստանի արտաքին առևտրատնտեսական համակարգի վրա:

2. Առևտրի համաշխարհային կազմակերպություն: Ուղեցույց գործարարների համար:

3. ԱՀԿ անդամակցության ազդեցությունը ՀՀ ագրարային հատվածի վրա:

4. ՀՀ անդամակցությունն ԱՀԿ-ին:


ՆՈՐ։ 1 ապրիլի Այսօր ԱՄՆ-ում 85 տարեկան հասակում կյանքից հեռացավ Եվգենի Եվտուշենկոն։ Հատված 1992թ-ին նրա կարդացած մի դասախոսությունից.
Однажды на реке Амазонка одна старая индианка предложила мне банан. Она аккуратно очистила кожу, и только потом почти благоговейно вымыла банан в воде, кишащей пираньями и паразитами. Только после этого почти ритуального священнодействия она решилась протянуть мне банан. Она думала, что так все будет выглядеть гораздо культурнее, цивилизованнее. Но у меня даже сердце защемило, потому что эта индианка была с раннего детства лишена понимания, где истинная культура, а где — примитивно понятая цивилизованность. Кто имел право украсть у нее — явно честной, трудовой женщины, наверняка прекрасной матери и бабушки, возможность самораскрытия через Шекспира, Данте, Достоевского, Сервантеса, Мелвилла, Шостаковича... Не одна она, а миллионы таких, как она, это часть нашего общего греха — бескультурья человечества. Мы разъединили человечество, разделяя его на три категории.
Первая категория самая опасная. Это те, кто обладает преступной неспособностью чувствовать собственный грех или вину за что бы то ни было. Вся жизнь для них — лишь существование без ощущения собственной вины, что делает жизнь более комфортабельной, уютной. Вторая категория включает людей, у которых все-таки проскальзывает время от времени чувство вины, но обычно ненадолго. Третья категория — она самая скромная по количеству, постоянно чувствующая себя виноватой прямо или косвенно за всё на свете. Но именно благодаря таким людям и существует то, что и называется «совестью человечества» без снисходительного покровительства.
Евгений Евтушенко

Աղբյուրը՝ Новая газета.


ՆՈՐ։ 29 մարտի

Невластны мы в самих себе
И, в молодые наши леты,
Даём поспешные обеты,
Смешные, может быть, всевидящей судьбе.
Баратынский Е. А.

9 Feb Galileo Galilei and model thinking

400 years ago Galileo showed that both heavy and light objects fall at the same rate. Here is his extraordinary thought experiment.

Imagine two light and heavy objects are connected by a string. We drop this system of objects from the top of a tower.

If we assume heavier objects fall faster, the string will soon pull tight as the lighter object retards the fall of the heavy one.

But the whole system is heavier than the heavy object alone, and therefore should fall faster. This contradiction proves that the original assumption is false.

In 1971, astronaut David Scott tested Galileo's theory on the Moon. He took a hammer and a feather, 44 times lighter than the hammer, and dropped them from the same height at the same time. Both the hammer and the feather hit the ground simultaneously -- thus proving Galileo's theory.

Galileo's thought experiment shows the immense power of models. That is why we use them so extensively in economics.


7 Feb Trump and Disorder

What is currently unrolling in White House is inconceivable. As Martin Wolf puts in Financial Times article “Who would have imagined that primitive mercantilism would seize the policymaking machinery of the world’s most powerful market economy and issuer of the world’s principal reserve currency?”

Primitive mercantilism means a stupid believe that curbing imports could help revive US domestic manufacturing. As students of International Economics know well, trade restraints will deepen current problems in the world economy and prolong slowdown.

I highly recommend reading Martin Wolf’s FT article.


4 փետրվար Ամերիկացիների 27%-ը Հայաստանին բարեկամ է համարում

2017թ-ի հունվարի 28-ից փետրվարի 1-ը YouGov-ն իրականացրել է ԱՄՆ-ի 7150 չափահասների հարցում՝ ովքե՞ր են ԱՄՆ-ի դաշնակիցները և թշնամիները թեմայով։

Այս թեման ԱՄՆ-ում հատկապես հրատապ է հունվարի 28-ին Ավստրալիայի վարչապետի հետ Սպիտակ տան բնակչի անհավասարակշիռ հեռախոսազրույցից հետո։

Հարցման մանրամասները կարող եք նայել այստեղ, իսկ Հայաստանի, Վրաստանի, Ադրբեջանի վերաբերյալ կարծիքները հետևյալն են։

  Թշնամի Ոչ բարեկամ Բարեկամ Դաշնակից Համոզված չեմ
Հայաստան 2% 8% 27% 6% 57%
Վրաստան 2% 16% 39% 8% 35%
Ադրբեջան 6% 15% 20% 1% 58%

29 հունվար Իսկ Դուք այսօր մտքի մարզանքով զբաղվե՞լ եք

Առաջարկում եմ պատասխանել այս փոքրիկ հարցաշարին։ Բոլոր հարցերին ճիշտ պատասխանելու դեպքում կստանաք 40 միավոր։ Հարցերը գրել եմ այնպես, որ լինեն պարզ, բայց բարձրացնեն վիճակագրական տվյալներ պարզելու վարպետությունը։

Հարցաշարի արդյունքները և հավաքած միավորները կարող եք իմանալ ավտոմատ՝ հարցաշարին պատասխանելուց անմիջապես հետո։ Սա նման հարցաշարերի շարքի առաջին ներկայացուցիչն է։ Հետագայում հարցերը կլինեն ավելի տրամաբանական, իսկ այս հարցաշարում դրանք առավելաբար տեղեկատվական են։

Հարցաշարին պատասխանելու համար անհրաժեշտ է, որ մուտք գործեք Ձեր Google հաշվին։ Եթե Google հաշիվ չունեք, ապա անհարմար է։ Յուրաքանչյուր հայ պետք է ունենա առնվազն երկու բան՝ դիպլոմ և Google հաշիվ։ Դիպլոմի հարցը լուծված է, այն շուտով կստանաք, իսկ Google հաշիվ կարող եք բացել, երբ նախընտրեք։





Մարկ Շագալ, «Կովը անձրևանոցով», 1946թ.

29 հունվար What is the difference between GDP and GNI?

$GDP=C+I+G+X-M$


$GNI = GDP + Primary\ incomes\ received\ from\ ROW \\ \hspace{5cm}- Primary\ incomes\ paid\ to\ ROW$


Primary incomes are mainly compensation of employees and investment income (such as dividends, interest, and direct investment income). ROW stands for Rest of World.

So GNI is equal to GDP plus net primary incomes.


29 հունվար GNI vs. GNP

What is the difference between Gross National Income and Gross National Product?

In the internet one may find a handful of articles, which purport to explain the difference between GNI and GNP. All such explanations are nonsense, as there is no difference between GNI and GNP.

GNI is the current name of GNP. So to avoid ambiguity it is preferable to use GNI, not GNP.

UN has introduced GNI in 1993 with the new edition of System of National Accounts. The 2.181 paragraph of the latter specifically states, that “GNI at market prices was called gross national product in the 1953 SNA.”


29 հունվար How GDP is measured?

GDP may be measured by three equivalent methods.

1. Output or Production approach: GDP is measured as the sum of the gross value added created in the economy by the production of goods and services.

2. Income approach: GDP is measured as the sum of all the incomes generated in the economy by the production of goods and services.

3. Expenditure approach: GDP is measured as the sum of domestic and net external demand for the goods and services produced in the economy.


29 հունվար When do Exports exceed GDP?

For a dozen countries, i.e. Singapore, Hungary, Netherlands, Malaysia, Slovakia, Czech Republic, Belarus, etc, exports exceeds GDP.

This happens when a relatively small economy has a big processing industry.

For example, let us suppose a small country Armland, whose GDP is ${\$}10bn$, is the world’s center of diamond processing. It imports uncut diamonds of ${\$}25bn$, and exports processed diamonds of ${\$}28bn$.

Naturally this country has very limited if any demand for processed diamonds, and after processing it exports almost all the imported diamonds. Specifically, if local demand for polished diamonds is zero, then the value added in diamond processing industry is exactly ${\$}3bn$.

As GDP measures the total value added created in the economy, it should include those ${\$}3bn$:

$GDP=value\ added\ in\ all\ sectors, except\ diamond\ processing+3$.

Alternatively, GDP measures the sum of domestic and net external demand: $GDP=C+I+G+X-M$. If our hypothetical economy has no other trade flows, then

$GDP=C+I+G+25-28=C+I+G+3$.

Accordingly in our example Exports to GDP ratio is 250%.

By the way, if one wants to explore which part of total domestic production is exported, then one may calculate exports to production ratio.


29 հունվար Վանականը

Հնդկաստանում մի վանական կար։ Նա փող շատ էր սիրում։

Մի օր այդ վանականը, երբ սրա-նրա տնից հավաքել էր մի մեծ կճուճ բրինձ, տուն վերադառնալիս նստեց գետափին, հայացքը հառեց մայր մտնող արևին ու ընկավ երազների գիրկը։

«Ինչ լավ կլինի, որ հիմա Հնդկաստանում երաշտ սկսվի, և ամբողջ բրնձի բերքը փչանա։ Այն ժամանակ սով կլինի, և այս մեծ կճուճ բրինձը վաճառելով ես այնքան հարստություն կդիզեմ, որ ռաջայի աղջկան կնության կառնեմ։

Դե ռաջան իր աղջկան իբրև օժիտ մի մեծ ապարանք կտա՝ առջևը զո՜վ պարտեզ։ Իմ պատեզում բոլոր ծառերի վրա թութակներ կլինեն, իսկ տակը՝ նաժիշտներ։

Ռաջայի աղջկանից մի տղա կունենամ։ Երբ տղաս մեծանա, կնստեմ իմ պարտեզում, հովասուն արմավենու տակ, ու կկանչեմ տղայիս.

- Ինձ մոտ արի, բալիկս, ծնկներիս վրա խաղացնեմ քեզ։

Տղաս վազ կտա ինձ մոտ, կսայթաքի, կընկնի ու լաց կլինի։ Այն ժամանակ ես կգոռամ կնոջս վրա.

- Ա՛յ աղջի, շուտ արա, վերցրու բալիս։

Դե, էդ կնիկ արմատն էլ տան գործերով զբաղված կլինի և չի լսի, թե ինչ եմ ասում։ Իսկ ես համբերողը չեմ, մի քացի կտամ նրան. ա՛ռ քեզ, դե կե՛ր...»

Եվ մոռանալով ամեն ինչ՝ վանականը վեր թռավ տեղից ու որքան ուժ ուներ մի քացի տվեց կճուճին։ Կճուճը գնդակի նման թռավ գետը, բրինձն ամբողջությամբ դուրս թափվեց ու ջրի հետ գնաց֊կորավ։

Սիրելի փոքրիկներ, զգուշացեք չար մարդկանցից։


* * *

«Ջուրն ընկած կճուճը» հնդկական ժողովրդական հեքիաթի մոտիվներով։ Աղբյուրը՝ «Կախարդական թասը», Երևան, 1971թ.։


28 հունվար Հարգելի ուսանողներ, այսուհետ որոշ նյութեր, որոնք զուտ տնտեսագիտական հետաքրքրություն են ներկայացնում, երբեմն կգրեմ անգլերեն։

Կարճ դիտարկում գրելու ոճի վերաբերյալ։ Այն նյութերը, որոնք ընդհանուր հետաքրքրություն են ներկայացնում, աշխատում եմ գրել առավելագույն մատչելի ոճով։ Նման նյութերում աշխատում եմ չպարզաբանված հանգամանքներ չթողնել։

Իսկ այն նյութերը, որոնք առավելաբար տնտեսագիտական հետաքրքրություն են ներկայացնում, միշտ չէ, որ ձգտում եմ ամեն ինչ մինչև վերջ պարզաբանել։ Դա անում եմ այն նպատակով, որ կարդացողը մտավոր մարտահրավեր ունենա՝ որոշ հարցեր ինքնուրույն պարզաբանելու համար։

Օրինակ՝ այսօրվա անգլերեն նյութում վկայակոչում եմ համարժեք գնողունակության ՀՆԱ-ն, բայց չեմ մեկնաբանում թե դա ինչ է նշանակում (հակիրճ դա մեկնաբանել եմ Դասախոսությունների 18-րդ գլխի 295 էջում):

Չեմ մեկնաբանում, քանի որ կարծում եմ, որ (ա) յուրաքանչյուր տնտեսագետ դա առանց այն էլ գիտի, իսկ հակառակ դեպքում (բ) յուրաքանչյուրը հեշտությամբ կարող է դա պարզել համացանցից։


Այսօրվա նյութը առևտրի բացվածության ցուցանիշի մասին է։


Trade Openness

Trade Openness is the most basic measure used to gauge the importance of trade to the country’s economy.

It is equal to the ratio of country’s total trade to the country’s gross domestic product:


$Trade\ Openness= \frac{(Exports+Imports)}{GDP}$


where Exports and Imports ideally include both goods and services trade.

Trade openness is a rough measure of how strongly domestic producers rely on foreign demand and how strongly domestic consumers and producers rely on foreign supply.

Another, though somewhat narrower measure of Trade Openness, is the ratio of Exports to GDP. The latter shows how competitive the country’s products are in foreign markets. Concurrently it shows the extent to which the country participated in the international division of labor.

Nonetheless, because imported intermediated goods and services may be important for the production of exported goods and services, usually Trade Openness is a preferable measure, as it takes into account both Exports and Imports.

The figure below shows the correlation between Trade Openness and per capita GDP in the world in 2010-12.



For example in Armenia the average openness to trade was $54.3{\%}$ and the average per capita PPP GDP (in logs) was ${\$} 8.8$ (where PPP stands for purchasing power parity). One may easily calculate that $antilog_e(8.8)={\$} 6,634$.

In Azerbaijan the average openness to trade was $64{\%}$ and the average per capita PPP GDP (again in logs) was ${\$}9.7$. The antilog of ${\$}9.7$ is ${\$}16,318$.

As one may notice, in terms of per capita PPP GDP Azerbaijan was above, and Armenia was below the world average, which was ${\$}8,955$.

But in terms of Trade Openness both Armenia and Azerbaijan were below the world average.

The most open country among presented is Hungary, where the Trade Openness was $153.3{\%}$. However one very extreme case, namely Singapore, where the Trade Openness was about about 370% in 2010-12, is missing in the figure.

The least open country among presented is Brazil, where the Trade Openness was $19.8{\%}$. The United States is not far from Brazil in terms of Trade Openness, where it is equal to $23.2{\%}$. This is expected, as big economies usually have more resources to rely upon, and do not depend on trade as much as small economies.


28 հունվար Հիմարը

Մուկը մտել էր առյուծի որջը, ու ամեն գիշեր, երբ առյուծը քնում էր, դուրս էր սողում և կրծոտում էր գազանների արքայի բաշը։

Այն ժամանակ առյուծը հրամայեց մի հաստլիկ կատու բերել, որ մկան հախից գա։

Նազիր֊վեզիրն իրար խառնվեցին ու մոտակա գյուղից մի հաստագլուխ կատու ճարեցին։

Առյուծի որջում կատվին հատկացրին լավագույն տեղը, և առյուծը հրամայեց՝ կատարել կատվի բոլոր քմահաճույքները։

Հիմա արդեն մուկը կատվի ահից չէր անհանգստացնում առյուծին։ Ամեն գիշեր անտառի արքան լսում էր, թե ինչպես է մուկը քրթքրթացնում, բայց հանգիստ քնում էր, քանի որ գիտեր, որ կատուն արթուն շրջում է որջում, և մուկը չի համարձակվի դուրս գալ ու իրեն նեղություն տալ։

Կատվին շատ էր դուր եկել իր նոր կյանքը։ Նա ոչինչ չէր անում և ամբողջ օրը միայն փնչացնում էր բոլորի վրա։ Կատուն այնքան էր գոռոզացել, որ համարձակվում էր կոպտել նույնիսկ արքային։ Բայց առյուծը համբերատար տանում էր դա, քանի որ ամեն գիշեր լսում էր, թե ինչպես է մուկը քրթքրթացնում իր որջում։

Մի օր էլ, երբ առյուծը գնաց որսի, և որջում լռություն էր տիրում, մուկը կարծեց, թե առյուծի հետ կատուն էլ է որսի գնացել։ Նա դուրս եկավ իր թաքստոցից, բայց անմիջապես կատվի ճանկն ընկավ։

Մկանն ուտելով՝ կատուն մեկնվեց առյուծի մահճին և երանությամբ բարձր մլավեց։ Նա չափազանց գոհ էր։

Երբ առյուծը որսից վերադարձավ, նրա մտքով անգամ չանցավ, որ կատուն կերել է մկանը։ Եվ նա առաջվա պես գիշերները ականջ էր դնում մկան քրթքրթոցին ու զարմանում, թե ինչու մկան ձայնն էլ չի լսվում։

Իսկ կատուն, ինչպես միշտ, փնչացնում էր ու մռլտում բոլորի վրա։ Նույնիսկ վեզիրի մռութը չանգռել էր։ Բայց ոչ ոք առյուծի ահից ձայն չէր հանում։

Անցավ էլի որոշ ժամանակ, ու մի օր առյուծը կատվին հարցրեց.

- Էս մկան ձենը ինչու՞ էլ չի լսվում։

Հիմար կատուն պատասխանեց.

- Ախր ես նրան վաղուց կերել եմ։

- Բա էլ ինչո՞ւ ես վեր ընկել այստեղ, այ անասուն,֊ մռնչաց առյուծը։

Եվ առյուծի մռնչոցից կատուն ինքն էլ չիմացավ, թե ինչպես դուրս թռավ որջից ու բարձրացավ դիմացի բարդու կատարը։

Երբ առյուծի մռնչոցից գազանները հավաքվեցին, առյուծը գոռաց.

- Ինձ ձանձրացրել է այս հիմար հաստագլուխը։ Կարող եք նրա հետ վարվել այնպես, ինչպես ցանկանաք։

Բոլոր գազանները նետվեցին դեպի բարդին, որի կատարին նստած էր կատուն, ու սկսեցին ներքևից անարգել ու պարսավել նրան։

Երբ գիշերը վրա հասավ, և գազանները քուն մտան, կատուն զգուշորեն իջավ բարդուց ու հեռացավ...

Սիրելի փոքրիկներ, այսպես հիմարներին օգտագործում են, ապա դեն նետում։ Բայց որոշ հիմարների օգտագործում են մի քանի անգամ։


* * *

«Հիմար կատուն» հնդկական ժողովրդական հեքիաթի մոտիվներով։ Աղբյուրը՝ «Կախարդական թասը», Երևան, 1971թ.։


27 հունվար Ծանոթացեք, սա փոքրիկ Ռովանն է իր սիրասուն մոր՝ Ջահեի հետ։ Հայրը, Թոմբակը, գործով տեղ է գնացել։

Տեսեք, թե չարաճճի Ռովանն ինչպես է ճանկել մոր մազերը։

Ռովանը, որի անունը նշանակում է «փոքրիկ կարմրագլխիկ», ծնվել է 2016թ-ի մարտի 19-ին և բնակվում է Մեմֆիսի գազանանոցում։ Շուտով Մեմֆիսում նշելու են նրա ծննդյան մեկ տարին։ Լավ է, մի կարգին կուրախանան, թե չէ ինչ Թրամփը բնակվում է Սպիտակ տանը, ուրախանալու քիչ բան ունեն։





27 հունվար Մկնիկը

Մկնիկն ապրում էր իր տիրոջ փարախում։ Տերը կերակրում, ջուր էր տալիս նրան, և մկնիկը երջանիկ էր։

Մի անգամ, դուրս գալով փարախից, մկնիկը մոտերքում տեսավ մի մե՜ծ կատու։ Իսկույն փախավ մտավ փարախ, կծկվեց տիրոջ ոտքերի տակ ու ծվծվաց.

- Ախ, տեր իմ, մեր փարախի մոտերքում պատահեցի ես կատվին։

Կատվի տերը մոգ էր ու ասաց.

- Լավ, ես այնպես կանեմ, որ դու էլ չես վախենա կատվից։ Պառկիր քնիր։ Առավոտյան, երբ արթնանաս, կտեսնես, որ դարձել ես վագր։

Տերը կատարեց իր խոստումը, և առավոտյան, երբ մկնիկը զարթնեց, տեսավ՝ դարձել է վագր։

Մկնիկ֊վագրը գոռոզ սրտով դուրս վազեց խրճիթից։ «Կգնամ անտառ, և թող բոլոր գազանները դողան ինձնից», - ծվծվաց նա։

Այսպես մտածելով՝ մկնիկ-վագրը փքված գնաց ուղիղ անտառի խորքը։ Եվ հանկարծ նորից տեսավ կատվին։

Մկնիկ-վագրը, որի կրծքում մկան սիրտ էր թպրտում, կատվի կայծկլտող աչքերից սարսափած, փախավ դեպի տիրոջ փարախը։

Նա իրենց գցեց տուն և ահ ու դողից ատամները չխկչխկացնելով, կծկվեց անկյունում։

Տերը զարմացավ.

-Ինչո՞ւ ես դողդողում։ Մի՞թե մեր անտառում վագրից էլ ուժեղ գազան կա։

-Կա,- հազիվ լսելի ծվծվաց մկնիկ֊վագրը։

-Ո՞րն է դա,- զարմացավ տերը։

-Դա... դա... դա կատուն է։

Այստեղ տերը համբերությունից դուրս եկավ, ու վագրին նորից դարձրեց խղճուկ մկնիկ ու վռնդեց փարախից։

Սիրելի փոքրիկներ, այն վագրը, որի կրծքում մկան սիրտ է թփթփում, կատվից էլ է վախենում։ Մուկը թող մուկ էլ մնա։


* * *

«Վախկոտ մկնիկը» հնդկական ժողովրդական հեքիաթի մոտիվներով։ Աղբյուրը՝ «Կախարդական թասը», Երևան, 1971թ.։





Ջեքսոն Պոլլոք, «Համար 30»


26 հունվար Կոնդորսեթի պարադոքսը

Այս պարադոքսը, որ նկատել է մարկիզ Կոնդորսեթը 18-րդ դարի վերջում, համապետական ընտրությունների տեսանկյունից հեռուն գնացող հետևանքներ ունի։ Այսօր, սակայն, միայն կնկարագրեմ պարադոքսի էությունը և առնչությունը միջազգային տնտեսագիտության հետ։

Ենթադրենք՝ ունենք երեք ընտրող կամ սպառող, որոնց նախապատվությունները $A, B, C$ թեկնածուների կամ ապրանքների նկատմամբ հետևյալն են.


Ընտրող Առաջին նախընտրելին Երկրորդ նախընտրելին Երրորդ նախընտրելին
Ընտրող 1 A B C
Ընտրող 2 B C A
Ընտրող 3 C A B

Այսինքն՝ 1-ին ընտրողը ամենից ավելի նախընտրում է $A$ թեկնածուին կամ ապրանքը, այնուհետև՝ $B$-ն, և միայն վերջում $C$-ն։ Նմանապես՝ մյուս ընտրողների դեպքում։

Ինչպես տեսնում եք՝ ընտրողներից յուրաքանչյուրի նախապատվությունը տրամաբանորեն հետևողական է։ Սակայն Կոնդորսեթը արձանագրեց, որ երբ անհատներից անցնում ենք հասարակությանը, ապա երբեմն պարզվում է, որ հասարակության նախապատվությունները ոչ հետևողական են։

Այսպես, եթե քվեարկության դրվեն $A$ և $B$ թեկնածուները կամ ապրանքները, ապա ձայների $2:1$ առավելությամբ կհաղթի $A$-ն։ Իրոք՝ 1-ին և 3-րդ ընտրողները նախընտրում են $A$-ն և կքվեարկեն հօգուտ $A$-ի։

Այնուհետև՝ եթե քվեարկության դրվեն $B$-ն և $C$-ն, ապա դարձյալ ձայների $2:1$ առավելությամբ կհաղթի $B$-ն: Նրա օգտին կքվեարկեն 1-ին և 2-րդ ընտրողները։

Այսպիսով՝ մեր երեք ընտրողներից բաղկացած հասարակությունը $A$-ն նախընտրում է $B$-ին, իսկ $B$-ն նախընտրում է $C$-ին ($A \succ B$, $B \succ C$)։

Եթե հասարակության նախապատվությունները լինեին հետևողական (առավել որոշակի՝ տրանզիտիվ), ապա հասարակությունը պետք է $A$-ն նախընտրեր $C$-ին։

Այնինչ, եթե $A$-ն և $C$-ն դրվեն քվեարկության, ապա ձայների $2:1$ առավելությամբ կհաղթի ոչ թե $A$-ն, այլ $C$-ն։ Մասնավորապես, $C$-ի օգտին կքվեարկեն 2-րդ և 3-րդ ընտրողները։

Այսպիսով՝ հասարակության յուրաքանչյուր անդամի նախապատվությունները տրանզիտիվ են, բայց հասարակության նախապատվությունները տրանզիտիվ չեն։ Սրանում է Կոնդորսեթի պարադոքսի էությունը։

Ինչ վերաբերում է միջազգային տնտեսագիտությանն առնչությանը, ապա Դուք գիտեք, որ հասարակության անտարբերության կորերի կառուցումը, այսինքն՝ անհատական նախապատվությունների ագրեգացումը, խնդրահարույց է։

Այդ մասին գրել եմ Դասախոսությունների 3-րդ գլխի 53-56 էջերում։ Հիշեցնեմ՝ որպեսզի հասարակության նախապատվությունները լինեն հետևողական (կորերը չհատվեն), ենթադրում ենք, որ ամբողջական պահանջարկը եկամտի բաշխումից կախված չէ, ինչը նշանակում է, որ նախապատվությունները նույնական և նմանադիր են։


26 հունվար Միջին խավի կշիռը աշխարհում

Աշխարհի չափահաս բնակչության 14%-ը կամ շուրջ 664 մլն չափահաս 2015թ-ին պատկանում էր միջին խավին՝ ըստ Credit Suisse բանկի «Համաշխարհային հարստությունը 2015թ-ին» հետազոտության։

Այդ 664մլն-ից 109 մլն-ը բնակվում էր Չինաստանում, իսկ 92 մլն-ը՝ ԱՄՆ-ում։

Իբրև միջին խավին պատկանելու չափանիշ՝ Credit Suisse-ն ընդունել է չափահասի հարստության 50,000 դոլ-ից մինչև 500,000 դոլ. միջակայքում գտնվելու հանգամանքը։

Ըստ այդմ՝ Բելգիայում միջին խավը կազմում է չափահաս բնակչության 62.1%-ը։ Ավելին՝ միջին և ավելի բարձր խավի կշիռը չափահաս բնակչության կազմում 74.4% է։ Դա նշանակում է, որ միջինից ցածր խավը բնակչության մեկ քառորդն է՝ 25.6%-ը։

Բոլորովին այլ է պատկերը Ռուսաստանում։ Այնտեղ միջին խավը կազմում է բնակչության չնչին մասը՝ 4.1%-ը։ Իսկ միջին և ավելի բարձր խավի կշիռն ընդամենը 4.6% է։ Այսինքն՝ Ռուսաստանում բնակչության 95.4%-ը պատկանում է միջինից ցածր խավին։


Աղյուսակ։ Միջին խավի կշիռը չափահաս բնակչության կազմում (%)
Միջին խավի կշիռը Միջին և ավելի բարձր խավերի կշիռը
Բելգիա 62.1 74.4
Իսպանիա 55.8 59.6
Հունաստան 47.2 50.0
Գերմանիա 42.4 50.0
ԱՄՆ 37.7 50.0
Չինաստան 10.7 11.3
Թուրքիա 9.9 10.7
Ռուսաստան 4.1 4.6
Եվրոպա 33.1 38.3
Աշխարհ 13.9 15.9





Լուսանկարը National Geographic-ի։

26 հունվար Շեքսպիր, սոնետ 12

Շեքսպիրի 154 սոնետներից առաջին 126-ը հասցեագրված են երիտասարդ տղամարդու, իսկ վերջին 28-ը՝ կնոջ։

Տղամարդուն հասցեագրված սոնետներից առաջին 17-ը, կամ «Ծննդյան սոնետները», կազմում են շարք, որոնցում հեղինակը երիտասարդին պատգամում է երեխաներ ունենալ, և այդ կերպ հավերժացնել իր անօրինակ գեղեցկությունը։

Ահա այդ «Ծննդյան սոնետներ» կոչվող շարքի գոհարներից մեկը՝ 12-րդ սոնետը՝ մեր ժամանակի մեծագույն թարգմանիչներից՝ Սամվել Մկրտչյանի մեկնաբանությամբ։


Երբ հաշվում եմ ես իմ ժամացույցի ժամերը բոլոր
Եվ տեսնում՝ ինչպես օրն է ընկղմվում մութ գիշերվա մեջ.
Երբ նայում եմ ես մանուշակներին թորշոմ ու մոլոր,
Եվ թուխ մազերին, որ արծաթավուն են դառնում անվերջ.

Երբ բարձրաթռիչ ծառերն են զրկվում կանաչ սաղարթից,
Որոնց ստվերին հոտն էր քիչ առաջ շոգից ծվարում.
Երբ հավաքելով խուրձեր են շինում ամառվա խոտից,
Ալևորի պես մի սայլի վրա դնում ու տանում,

Ա՜խ, չքնաղ դեմքդ լցնում է այդժամ սիրտս սարսուռով,
Որ դու էլ մի օր նենգ ժամանակի զոհը կդառնաս,
Քանզի թե՛ ծաղկունք, թե՛ գեղեցկություն կմեռնեն շուտով,
Եվ այնքան արագ, որքան ծաղկում է ամեն դեռահաս:

Ոչինչ չի փրկվի այս ժամանակի գերանդուց դաժան,
Բայց քո զավակով հավե՛տ կմնաս հիշվելու արժան:
                                    թարգմանիչ՝ Սամվել Մկրտչյան

Ահա և բնօրինակը.

When I do count the clock that tells the time,
And see the brave day sunk in hideous night;
When I behold the violet past prime,
And sable curls all silver’d o’er with white;

When lofty trees I see barren of leaves,
Which erst from heat did canopy the herd,
And summer’s green all girded up in sheaves,
Borne on the bier with white and bristly beard,

Then of thy beauty do I question make,
That thou among the wastes of time must go,
Since sweets and beauties do themselves forsake
And die as fast as they see others grow;

And nothing ’gainst Time’s scythe can make defence
Save breed, to brave him when he takes thee hence.
                                   Sonnet 12, William Shakespeare



25 հունվար Շեքսպիր, սոնետ 18

Կարիք կա՞ արդյոք քեզ համեմատել ամռան օրվա հետ,
Ո՛չ, դու ավելի չնաշխարհիկ ես, շա՛տ ավելի մեղմ։
Հողմերը վայրագ կոտրում են գարնան վարդը բուրավետ,
Եվ վաղանցի՜կ է չքնաղ ամառվա ժամանակը սեղմ։

Հաճախ է լինում, որ աչքը երկնի շողում է պայծառ,
Եվ հաճախ այնպես մթնում է նրա դեմքը հուրհրան.
Գեղեցկությունը հաճախ է կորցնում էությունն իր վառ,
Երբ բնությունը դյուրափոխությամբ փոխում է նրան։

Հավիտենական միայն կլինի քո ամառը պերճ,
Բնավ չի կորչի հմայքը անանց քո գեղեցկության,
Մահը չի ասի, թե քայլում ես իր ստվերում անվերջ,
Եթե դու ապրես իմ քերթվածներում հար ու հավիտյան։

Մինչ մարդիկ շնչում և աչքերը մինչ տեսնում են սրանք,
Դու չես մահանա, և իմ տողերը քեզ միշտ կտան կյանք։
                                    թարգմանիչ՝ Սամվել Մկրտչյան

Շեքսպիր $18$-րդ սոնետը, որ ավանդաբար համարվում է անգլիական քնարերգության գլուխգործոցներից մեկը, ուղղված է մեզ անհայտ երիտասարդի։

Իր սիրեցյալին Շեքսպիրը համեմատում է ամռան օրվա հետ և պնդում, որ իր սիրեցյալն «ավելի չնաշխարհիկ» է ու՝ «ավելի մեղմ»։ Մինչ «վաղանցիկ է» «ամառվա ժամանակը սեղմ», մինչ ամռան «հուրհրան» արևը «հաճախ ... մթնում է», իր սիրեցյալի «անանց ... գեղեցկության» «հմայքը» հավետ է։

Հավետ է, քանի որ այդ գեղեցկությունը Շեքսպիրը մարմնավորել է իր տողերում, որոնք հավերժ են։



Ահա բնօրինակը.

Shall I compare thee to a summer’s day?
Thou art more lovely and more temperate:
Rough winds do shake the darling buds of May,
And summer’s lease hath all too short a date:

Sometime too hot the eye of heaven shines,
And often is his gold complexion dimm’d;
And every fair from fair sometime declines,
By chance, or nature’s changing course, untrimm’d:

But thy eternal summer shall not fade,
Nor lose possession of that fair thou ow’st;
Nor shall Death brag thou wander’st in his shade,
When in eternal lines to time thou grow’st:

So long as men can breathe, or eyes can see,
So long lives this, and this gives life to thee.
                                   Sonnet 18, William Shakespeare

ՀԳ։ Երիտասարդը, ում ուղղված է սոնետը, տղամարդ է, թե կին, հստակ չէ։ Ժամանակակից շեքսպիրագիտությունը հակված է համարել, որ երիտասարդը տղամարդ է։ Սակայն հնարավոր է, որ սոնետի համարը՝ $18$, ընտրել է ոչ թե ինքը Շեքսպիրը, այլ 1609թ-ի առաջին հրատարակության հրատարակիչը։ Այդ դեպքում միգուցե այս սոնետի սկզբնական տեղն այլ է եղել, որի դեպքում հավանական է դառնում, որ երիտասարդը կին է։


25 հունվար Աբստրակտ էքսպրեսիոնիզմի հսկաներից Ջեքսոն Պոլլոքի առավել նշանակալի աշխատանքներից մեկը, որի նախնական անունն էր «Համար 11, 1952»:



24 հունվար 70-ի կանոնը

Յուրաքանչյուր տնտեսագետ գիտի այս կանոնի մոտավոր իմաստը։ Քչերը, սակայն, գիտեն դրա հիմնավորումը։

«$70$-ի կանոնը» կարող ենք կիրառել օրինակ՝ հետևյալ իրավիճակում.

֊ Հարց։ Եկամուտը, որ տարեկան աճում է $x\%$-ով, քանի՞ տարի հետո կկրկնապատկվի։
֊ Պատասխան։ $70/x$ տարի հետո։

Բնականաբար, եկամտի փոխարեն կարող է լինել ցանկացած այլ փոփոխական, օրինակ՝ ավանդը, ներդրումը, ՀՆԱ-ն, աշխատավարձը և այլն։

Այսպես։ Բանկում ավանդ եք դրել $1000$ դոլ.՝ տարեկան $5\%$ դրույքով։ Քանի՞ տարի հետո Ձեր ավանդը կդառնա $2000$ դոլ.։ «$70$-ի կանոնը» հուշում է՝ մոտ $14$ տարի հետո, քանի որ $70/5=14$։

Ուրեմն՝ $70$-ի կանոնը կարող ենք սահմանել այսպես.

Պարզելու համար, թե տվյալ փոփոխականը, որ յուրաքանչյուր փուլում աճում է $x\%$-ով, քանի փուլ հետո կրկնապատկվի, անհրաժեշտ է $70$-ը բաժանել $x$-ի։ Ստացված արդյունքը ցույց է տալիս, թե քանի փուլ անց տվյալ փոփոխականը կկրկնապատկվի։

Նշեցինք, որ այսքանը, գոնե մոտավորապես, գիտեն բոլորը։ Բայց թե այդ $70$-ը որտեղից է գալիս, թե դա ի՞նչ մոգական թիվ է, քչերն են տեղյակ։ Եվ իզուր։ Քանի որ պատասխանը պարզունակ է, ու դպրոցական գիտելիքներից ավելի ոչինչ չի պահանջում։

Ահավասիկ։ Ունենք $1$ դոլ. ավանդ: Հաշվենք, թե քանի տարի հետո մեր $1$ դոլ-ը կդառնա $2$ դոլ., եթե ավանդի տարեկան դրույքը $r\%$ է։

Նախ պարզ է, որ կանոնը դուրս բերելու համար կարևոր չէ՝ մեր սկզբնական գումարը $1$ դոլ. է, $11$ դոլ. է, կամ թե ինչ է։

Ուրեմն՝ առաջին տարվա վերջում մեր 1 դոլ-ը կդառնա $1*(1+r)$: Քանի որ մեր երկրում մաթեմատիկայի կրթությունը շատ ամուր հիմքերի վրա է դրված, ապա բոլորը գիտեն, որ $1*(1+r)=(1+r)$: Օրինակ, եթե ավանդի դրույքը $5\%$ է, ապա $r=0.05$, իսկ $1$ դոլ-ը առաջին տարվա վերջում կդառնա $(1+0.05)$: Երկրորդ տարվա վերջում մեր գումարը արդեն կկազմի $(1+r)*(1+r)=(1+r)^2$: Այսինքն՝ $n$ տարի հետո մեր $1$ դոլ-ը կդառնա $(1+r)^n$:

Ի միջի այլոց, քննությունների ժամանակ որոշ ուսանողներ, որոնք ոչինչ չեն իմանում, երբեմն պատմում են, որ տնտեսագետի մասնագիտություն են ընտրել, քանի որ առանձնակի հմուտ են մաթեմատիկայից։ Ինձ համար մինչև այսօր էլ հստակ չէ, թե նրանք ինչ նկատի ունեն։ Հաշվի առնելով նրանց պատասխանը (ավելի շուտ դրա բացակայությունը), պետք է համարել, որ նրանք նկատի ունեին, որ թվերը կարողանում են գումարել, հանել, իսկ որոշ դեպքերում՝ նաև բազմապատկել։

Ինչևէ։ Հիշում եք, որ $n$ տարի հետո մեր $1$ դոլ-ը կդառնա $(1+r)^n$: Մեզ մնում է միայն պարզել, թե դա երբ կհավասարվի $2$ դոլ-ի։ Այսինքն՝ մեզ մնում է միայն $(1+r)^n=2$ հավասարումից գտնել $n$-ը։ Դրա համար հավասարման երկու կողմը լոգարիթմենք. $n*ln(1+r)=ln2$:

$18$-րդ գլխի էջ $291$-ում հատուկ Ձեր համար ցույց եմ տվել, որ երբ $r$-ը փոքր է (իսկ տնտեսական փոփոխականների աճի դրույքները, սովորաբար, մեծ չեն), ապա $ln(1+r)\approx r$: Հետևաբար՝ $n*r=ln2$: Իսկ $ln2$ իր հերթին հավասար է $0.69$:

Ուրեմն՝ $n*r=0.69$։ Ստացվում է, որ $n=0.69/r$: Բնականաբար, որպեսզի դարձնենք տոկոսներ, պետք է համարիչն ու հայտարարը բազմապատկենք $100$-ով։ Դե $69$-ի փոխարեն էլ հարմարության համար վերցնում ենք $70$: Ահա և ամբողջ պատմությունը։



ՀԳ։ Հնարավոր է հարց առաջանա, թե ում է պետք $70$-ի կանոնը, եթե կարելի է համակարգչով ճշտորեն հաշվել, թե քանի տարի հետո տվյալ մեծությունը կկրկնապատկվի։ Անկեղծ հույս ունեմ, որ այսքան դասախոսություններից ու այսքան գրածը կարդալուց հետո ոչ մեկի մոտ նման հարց չի առաջանա։ Բայց եթե նման հարց կա օդում կախված, ապա այնուամենայնիվ պատասխանեմ՝ $70$-ի կանոնը բանավոր հաշվելու համար է։


24 հունվար Վան Գոգի արևածաղիկները

Արևածաղիկների հանրահայտ շարքը (թվով 4) Վան Գոգը նկարել է 1888թ-ի օգոստոսին Առլում, իսկ ապա դրանցից երկուսը կրկնօրինակել է 1889թ-ի հունվարին։ Սա այդ շարքի առաջին օրինակն է։ Այն ներկայում մասնավոր հավաքածուում է։





24 հունվար Հայաստանի բնակչության թիվը 2100թ-ին

Երեկ նշեցինք, որ ՄԱԿ-ի գնահատմամբ մինչև 2100թ-ը Հայաստանում երեխաների թիվը ավելի քան կրկնակի կնվազի։ Իսկ որքա՞ն կլինի ընդհանուր բնակչության թիվը։

Նախ բնակչության թիվն աշխարհում։ 1950թ-ին այն 2.5 մլրդ էր։ Ներկայում այն 7.5 մլրդ է, իսկ 2100թ-ին կլինի 11.2 մլրդ։

Միևնույն ժամանակ, Հայաստանում և Արցախում բնակչության թիվը ներկա շուրջ 3.1 մլն-ի համեմատ 2050-ին կկազմի շուրջ 2.8 մլն, իսկ 2100թ-ին շուրջ 1.9 մլն։ Կրկնեմ՝ ծնելիության ներկա միտումներով Հայաստանում և Արցախում բնակչության թիվը 2100թ-ին կկազմի շուրջ մեկ միլիոն ինը հարյուր հազար մարդ։ Ընդ որում՝ դա կլինի ավելի քիչ, քան Հայաստանի և Արցախի բնակչությունը 1960թ-ին էր։

Այդ նույն ժամանակ Ադրբեջանում բնակչության թվաքանակի անկում գրեթե տեղի չի ունենա։ Ավելին՝ այնտեղ բնակչության աճը կշարունակվի մինչև 2050թ՝ հասնելով շուրջ 11մլն-ի։

Հատկանշական է, որ 1990թ-ից հետո, երբ Հայաստանում և Արցախում բնակչության թիվը շեշտակի նվազել է, Ադրբեջանում բնակչության թիվն ավելի քան 2 մլն-ով ավելացել է։


24 հունվար Սորոսի փառքը շարունակում է սավառնել

Հայաստանում նոր սերունդը կարծես թե այնքան էլ տեղյակ չէ Ջորջ Սորոսից։ Շատերը նույնիսկ նրա անունը չեն լսել։ Հանգամանք, որի մասին եթե Սորոսն իմանա, համոզված եմ՝ կտխրի։

Բայց դրականն այն է, որ նրանք, ովքեր նրա մասին չեն լսել, նրա մասին սխալ կարծիք չեն կազմի։ Որովհետև Սորոսի մասին տեղյակների զգալի մասը նրան վերագրում է գերմարդկային շնորհներ։

Ահավասիկ ԱՄՆ-ում հանրային կարծիքի վերջին հարցումները վկայում են, որ այնտեղ նա դեռևս մոգի համբավ ունի։

Այսպես՝ Թրամփի օգտին քվեարկածների 73%-ը հավատացած է, որ Սորոսը վճարում է Թրամփի դեմ հանդես եկող ցուցարարներին։

Առածն ասում է՝ «Մարդու աչքը դուրս գա, անունը դուրս չգա»։ Էս մարդու անունը գեշ է դուրս եկել։

ՀԳ։ Որպեսզի մարդկությունը հանկարծ իրեն չմոռանա, Սորոսը, չնայած իր պատկառելի տարիքին, շարունակում է ակտիվորեն մասնակցել հանրային քաղաքականությանը։ Ահա նրա վերջին հարցազրույցը 4 օր առաջ Դավոսում։


23 հունվար Մարդկային զարգացում թեստի առաջին հարցը

Հարգելի ուսանողներ, հիշում եք՝ առաջին հարցը հետևյալն էր.

1) 1950թ-ին աշխարհում երեխաների թիվը (0-14 տարեկան) պակաս քան 1 մլրդ էր։ 2000թ-ին նրանց թիվը շուրջ 2 մլրդ էր։ ՄԱԿ-ի գնահատմամբ աշխարհում որքա՞ն կլինի երեխաների թիվը 2100թ-ին։

Հարգելի ուսանողներ, Ձեր մեծ մասը, ովքեր մասնակցել են, պատասխանել է 4 մլրդ։ Դա վկայում է, որ Դուք հույսով և հավատով եք լցված ապագայի հանդեպ։ Բայց ՄԱԿ-ի գնահատմամբ 2100թ-ին երեխաների թիվն աշխարհում կլինի շուրջ 2 մլրդ։ Ձեզանից միայն մեկն է ընտրել այդ պատասխանը։

Ահա ՄԱԿ-ի կանխատեսումը։ Մեջտեղի կարմիր գիծը ցույց է տալիս առավել հավանական զարգացումը։

Բնականաբար, բոլորիս հուզում է, թե ինչպիսին է լինելու Հայաստանում իրավիճակը։ Պատրաստվեք, քանի որ երբ տեսնեք այդ կանխատեսումը, Ձեր հուզումը կվերափոխվի հուզմունքի։

Այո, Դուք սխալ չեք մեկնաբանում գրաֆիկը։ Իրոք՝ 1990թ-ին մեր երկրում ապրում էր շուրջ 1.1 մլն երեխա։ Իսկ ներկայում նրանց թիվը շուրջ 550 հզ է։ Բայց 2050թ-ին մեր երկրի երեխաների թիվը կլինի շուրջ 400 հզ, իսկ 2100թ-ին՝ ընդամենը 250 հզ։ Այս կանխատեսումը հաշվի է առնում ներկա ժողովրդագրական միտումները։

Այս սահմռկեցուցիչ վիճակագրությունից հետո, բնականաբար, պետք է պարզել, թե որքան է երեխաների թիվը մեր հիմնական թշնամի երկրում։

Ուրեմն՝ 2025թ-ին Ադրբեջանում կանխատեսվում է, որ 0-14 տարեկան բնակչության թիվը կլինի 2.5 մլն, այսինքն՝ այնքան, որքան 1990թ-ին։ Իսկ 2050թ-ին՝ շուրջ 2 մլն, այսինքն՝ մի փոքր պակաս, քան ներկայում է։



Շարունակությունը հաջորդ էջում


Էջ 1 2



Արման Գաբրիելյան, Հայաստանում ՀՆԱ-ի, արտահանման ու օտարերկրյա ներդրումների միջև երկարաժամկետ հավասարակշռության գնահատումը | «Բանբեր Երևանի համալսարանի. Սոցիոլոգիա, Տնտեսագիտություն», 2016 № 2 (20), էջ 57-66:

Արման Գաբրիելյան, Արժութային միության մարտահրավերները | «Հայաստան. ֆինանսներ և էկոնոմիկա», 2016 № 5-6 (189-190), էջ 33-35:




Դասընթացի գլխավոր նպատակն է զարգացնել մտածելու, տրամաբանելու հմտությունը և այդ կերպ բարելավել աշխարհը ճանաչելու, օբյեկտիվորեն դատելու կարողությունը։

Հարգելի ուսանողներ, եթե երբևէ հանդիպեք մեկին, ով համարում է, որ կարիք չունի զարգացնել իր մտածելու հմտությունները, քանի որ դրանք արդեն իսկ զարգացած են, ապա կարեկցեք և մխիթարեք նրան։

Խնդրում եմ Ձեզ, մխիթարեք նրան, քանի որ նրա մտածելու ունակությունը ձգտում է զրոյի։ Տրամաբանության բացակայությունը նրա մոտ սուր պաթոլոգիական բնույթ ունի։

Պրակտիկայում ավելի հաճախ հանդիպում են սուբյեկտներ, որոնց մոտ ախտահարումը դեռևս սկզբնական, մեղմ փուլում է։ Այդպիսի սուբյեկտները գիտակցում են իրենց մտածելու կարողությունները զարգացնելու անհրաժեշտությունը, բայց ոչ մի կերպ չեն կարողանում ըմբռնել դրա և կրթության կապը։

Հարգելի ուսանողներ, խնդրում եմ Ձեզ, նման դեպքերում մի զլացեք նրանց բացատրել, որ ֆորմալ կրթությունը տրամաբանությունը զարգացնելու առավել արդյունավետ միջոցներից է։


Պրակտիկայի և կրթության կապը ոմանց առավել շատ հուզող խնդիրներից է, քանի որ կարծում են, թե կրթությունը պրակտիկայից կտրված է։

Նախ համալսարանական կրթության նպատակը բացառապես պրակտիկ հմտություններ տալը չէ։ Եթե Դուք ճանաչում եք մարդկանց, ովքեր ցանկանում են դառնալ զոդող, փականագործ, բանկային կլերկ, հաշվապահ, վարորդ, մաքսավոր, կոշկակար, քարտուղարուհի, բախտ նայող, ապա հայտնեք նրանց, որ կարող են համապատասխան կրթություն ստանալ համապատասխան վայրում։

Սակայն հայտնեք նաև, որ կրթված մարդը կարող է փորձառություն ձեռք բերելով ցանկացած պրակտիկ աշխատանք կատարել, ներառյալ՝ հաշվապահությունը, պետական կառավարումը, կոշկակարությունը և նույնիսկ պայծառատեսությունը։

Բայց հակառակը ճիշտ չէ։ Անկիրթը որքան էլ փորձառություն ձեռք բերի, միևնույնն է՝ մեխանիկական կրկնությունից, այսինքն՝ պարզ կապկումից այն կողմ չի անցնի։

Այնպես որ, եթե երբևէ հանդիպեք որևէ մեկին, ով կարծում է, թե այս կամ այն առարկան իրեն պետք չէ, քանի որ պրակտիկայի հետ կապ չունի, ապա մի զլացեք բացատրել նրան, որ այդ առարկան ոչ թե կապ չունի պրակտիկայի հետ, այլ կապ չունի տվյալ սուբյեկտի պրակտիկայի հետ, քանի որ տվյալ սուբյեկտի պրակտիկան մանր ու աղքատիկ է։

Կարևոր վերապահում։ Ֆորմալ կրթությունն անհրաժեշտ է ամեն դեպքում։ Բայց փականագործից բախտ նայող և պետական կառավարիչ անցումը գիտելիքների և իմացության էապես տարբեր ծավալ են ենթադրում։